Muziek: de Andalusische bakermat en de snaren der harten

Het snaarinstrument de oud geldt als de voorloper van de luit en de flamencogitaar, die eveneens (van oorsprong) fretloos en dubbelsnarig zijn. Ook de mandoline en de saz, die samen weer de bouzouki voortbrachten, zijn er indirect mee verwant.

Vanuit Al-Andalus en via de berbermuziek heeft zij grote invloed uitgeoefend op de muziek van (niet alleen het Midden-Oosten maar) een aanzienlijk deel van onze aardbol. Ook de (joodse) sefardische muziektraditie heeft veel aan het ontstaan van deze smeltkroes bijgedragen en put er nog steeds uit.

De hedendaagse oud heeft 11 snaren (5 dubbele en 1 enkele) en wordt bespeeld met een plectrum. Hieronder 3 wereldnummers om te illustreren welke verschillende kanten je daar allemaal mee op kan.

1 oud is geen oud: Ya Rayah en Rachid Taha


Uit de Andalusische muziektraditie is onder andere de raï-muziek voortgekomen. Raï kenmerkt zich doordat het lied, de zang en de persoon van de zanger het meest op de voorgrond treden. Onder de Grote Drie (naast Faudel en Cheb Khaled) neemt Rachid Taha de plaats in van het ruwe bolster-type – de Franse Jacques Brel zeg maar.

Taha maakte van de Algerijnse moderne klassieker Ya Rayah een wereldhit, later weer gecoverd door de Griek George Dalaras samen met het orkest van het Servische wonderkind Goran Bregovic. Waar Ya Rayah over reizen en heimwee gaat is Ki An Se :Felo (:f = th) een liefdeslied – maar je hoort het er niet aan af…

Waar blijft nou de oud? Ze is maar in haar eentje en verzuipt een beetje in de algehele onstuimigheid en de overdadige orchestratie, maar heeft haar momenten. Wat dat betreft kwam haar rol beter tot z’n recht in de bouzouki-versie van Dalaras. Ook het Orchestre Andalou d’Israel (jawel!) heeft een versie opgenomen, in het arabisch.

2 oud is al een heleboel oud: DuOud en Mehdi Haddab

Voor Mehdi Haddab, die evenals Taha Algerijnse wortels heeft, draait alles om de oud. Ik maak me er hier lui en dankbaar vanaf met de lovende woorden van de Womad-site en een paar linkjes (maar niet vooraleer nog even vermeld te hebben dat Speed Caravan (zie muziek-linklijst) deze zomer op het festival Mundial optreedt):

If you’ve never regarded the oud – the fretless lute at the core of so much traditional Arabic music – as a rock’n’roll instrument, then you’ve clearly never heard Speed Caravan or the frenetic and joyous playing of Mehdi Haddab. Once part of Parisian-based global electronica trio Ekova and then half of the experimental oud duo DuOud with Jean-Pierre Smadja, to call Haddab the Jimi Hendrix of the electric oud would, of course, be a hopeless cliché. But it’s not that far from the truth. Now working as Speed Caravan with bassist Pascal Teillet and former Ekova electronic beat mistress Hermione Frank, the Algerian-French trio create music that references The Cure and The Chemical Brothers alongside Algerian rai and other Arabic influences in a glorious collision of global sounds and styles. Their debut album Kalashnik Love features guest appearances by Rachid Taha and members of Asian Dub Foundation.

In DuOud, dus, ontmoeten twee tot de tanden gewapende oud-spelers elkaar in een opzwepend duel – Haddab en de al even vingervlugge Smadja. Aangezien ik echt niet kiezen kon, hierbij zowel het nummer Zanzibar als The Chase, een cover van Giorgio Moroder (en het thema van de film Midnight Express):

3 oud is geen eitje! Trio Joubran meets … Jim Morrison??

Het Trio Joubran bestaat uit drie Palestijnse broers met een klassieke inslag. De combinatie van maar liefst drie ouds is bepaald geen sinecure, en is dan ook uniek. Er wordt knap geïmproviseerd en geen uitvoering is dan ook hetzelfde. In een live-opname van het nummer Safar (‘Travel’) gaat Samir na een kleine twee minuten over in een bekend thema, dat te boek blijkt te staan als de ‘al Astorius sentence’: ‘Dezelfde zin komt voor in ‘Spanish Caravan’ van The Doors. Niet alleen in de Arabische muziek vormt hij een klassieker, ook in de flamenco is het een oude bekende.’ (bron)

– Asturias
Update: Het is ook bekend als Leyenda van Isaac Albéniz. De wiki-entry daarvan werpt enig licht op de naamgeving (naar Asturia(s), een Spaanse streek) en vermeldt nog een aantal andere bekende toepassingen, zoals in Eight Miles High van Roger McGuinn.

  • Safar door Le Trio Joubran
  • Spanish Caravan door The Doors
  • Leyenda door John Williams (flamencogitaar)
  • – Asturias door de flamencogroep van Carlos Saura (cello en voetenwerk)

zie ook: Everything You Ever Wanted To Know About… ALBÉNIZ’S LEYENDA (Preludio-Asturias)

Lamma Bada
Update 2: een ander bekend werk dat Samir Joubran graag ten gehore brengt en dat zijn oorsprong vindt in Andalusië, is Lamma Bada. Het is een arabische muwashah die minimaal uit de 14e eeuw stamt, maar door sommigen zelfs aan Ziryab wordt toegeschreven. Alhoewel de melancholie er vanaf druipt, handelt de tekst over een wiegende dame. De uitvoering door het Spaanse Radio Tarifa – die ik zelf prefereer – is echter een ode aan ‘la tristeza’. 

Dualisme, het land achter de horizon

foto
Politiek dualisme wordt bij de landelijke overheid verondersteld te bestaan en bij lokale overheden ver te zoeken te zijn. Dus werd in 2002 een werkwijze ingevoerd om de gewenste houding bij gemeenteraden aan te kweken. Dat moest wel uitgroeien tot een beleidsgedrocht. Dat er deals gesloten worden is niet eenvoudig uit te bannen. Wanneer er ooit op een dag werkelijk ‘zonder last’ gestemd wordt zal dat als unicum de geschiedschrijving in gaan. En ook al zal het dan waarschijnlijk handelen om iets zó triviaals als de kleur van een stropdas, dat zou al een hele prestatie zijn. Het gereedschap om dit om te buigen is echter zelf al krom van al het wisselgeld, gegeven in ruil voor het verschuiven van machtsposities op de vierkante millimeter.
Wat is er zoal mis met stedelijk dualisme – en betekent dat dat we het op landelijk niveau helemaal wel kunnen schudden?

de nieuwe kleren van de rattenvanger

Het zou vooral een manier zijn om het niveau van gemeenteraden op te krikken tot aan het maaiveld, wat op zich niet verkeerd is. Raadsleden hebben zich vervolgens massaal laten wijsmaken dat het alleen nog sturen op hoofdlijnen een promotie inhoudt ten opzichte van al die wissewasjes waar men zich vroeger door liet afleiden. (Kaders van louter financiële aard betekenen echter geenszins winst, maar meestal enkel een knellend keurslijf. Als er weer eens eentje uit zijn voegen spat, krijg je alsnog een discussie die het incident niet overstijgt.) Aan de griffie heeft men nu zowaar een eigen ambtenarenapparaat, als bondgenoot in de strijd.

Maar het is enkel klatergoud: in feite zijn ze daarmee compleet buitenspel gezet. Vaker zelf met voorstellen komen zien we dan ook niet gebeuren. De houding van coalities om de oppositie niets te gunnen (behalve het obligate optreden ‘voor de bühne’) is onveranderd. Acht jaar na de invoering mag men zo zoetjes aan wel toegeven dat het experiment tot heropvoeding mislukt is. Het nog jeugdige dualisme heeft zich het hoofd op hol laten brengen door een moderne verleiding als de regierol, een van de uitwassen van privatisering, de marktgedachte, het afwentelen van verantwoordelijkheden en andere aandoeningen van ons hedendaagse bestel.

Het zou mijn voorkeur hebben dat het juist B&W is die sturen ‘mag’ op hoofdlijnen, opdat zij zich niet langer hoeven gêneren dat ze keer op keer details over het hoofd zien. Met een werkelijk volwassen, professionele raad, die weer net als vroeger contact met ambtenaren hebben mag, om alles te controleren. Ook andere verschillen met de landelijke situatie zie ik liefst zo spoedig mogelijk genivelleerd worden. Bij een eventuele breuk moeten nieuwe verkiezingen gehouden kunnen worden en bij de wisseling van de wacht dienen ook burgemeester en secretaris te rouleren. Of, beter nog: plaats de burgemeester weer als vanouds in de ceremoniële rol van verlicht monarch, boven de partijen, zonder stem in het geheel en zonder al die dubbele petten.

intussen in het land der blinden

In de macrokosmos van ons landsbestuur was en is het ook zonder dergelijke poespas al kommer en kwel en geknars der tanden. Dualisme is het utopische aspect van democratie en komt slechts voor in het rijk der fabelen. Mede daardoor verdenk ik alle beleid daaromtrent als een geheim complot om een duizendjarig managersrijk te doen consolideren. Wie werkelijk dualisme nastreeft, wil immers juist ontmantelen. Het is de neiging van de coalitie om de neuzen dezelfde kant op te dwingen en de rijen hermetisch gesloten te houden, die frontaal moet worden aangepakt. Dat vergt individuele vrijheid in de plaats van waar nu partijgebondenheid heerst.

Even aangenomen dat de goede wil in principe aanwezig is, dan moeten we het systeem toch kunnen ondermijnen door het pantser hier en daar open te wrikken. Een meer open akkoord bijvoorbeeld (de oppositie moet in staat zijn onderwerpen waarvoor minder dan tweederde draagvlak is, eruit te wippen). Grotere trouw aan verkiezingsprogramma’s – maar laten we niet vergeten dat de leden meestal makkelijk akkoord gaan met een akkoord. Dus ook en vooral: véél meer invloed voor de leden, zodat het ook de moeite waard wordt om er een te worden. Het moet véél ‘onverstandiger’ worden om de eigen achterban af te vallen, dan de coalitiepartners. Een verplichting voor kabinetten en colleges om verschillende alternatieven voor beleid voor te leggen. Meer mogelijkheden voor vormen van directe democratie. Een systeem kortom dat op draagvlak stoelt in plaats van tot in de hemel te willen reiken.
foto
Wat is er overigens tegen een minderheidskabinet of -college? Een ‘versnipperd beleid’ en ‘weinig tot stand kunnen brengen’? Je kan je afvragen of dat wel zo is – het is nu toch juist geen afspiegeling van de samenleving! Zolang men zich maar zoveel mogelijk op feiten baseert en ook weer niet teveel in een ivoren toren bij elkaar klit, zou het intellect van al die geesten bij elkaar opgeteld tot een zinvolle uitkomst moeten kunnen leiden. Compromissen of zelfs handjeklap daar is op zich niks mis mee, zolang dat openlijk verkocht wordt. Het moet toch heerlijk zijn de indruk weg te kunnen nemen dat je je keer op keer laat naaien, alleen maar om op het pluche te mogen blijven! Mits je dat kan, natuurlijk…

Waar was ik? Een zakenkabinet, dan maar? Maar die handelen toch alleen lopende zaken af? Zorgwekkend eigenlijk, dat er in ons land over zo weinig wezenlijke zaken van nature genoeg consensus is om gewoon wisselende allianties aan te gaan… Onder een zakencollege verstaat men echter een college bestaande uit lieden zonder politieke binding. Ik weet het niet hoor, maar dat klinkt weer als infiltratie van ‘bovenaf’. Wat ook regelmatig passeert is de term afspiegelingscollege als alternatief voor het programcollege. Hoe getrouw de afspiegeling van de verhoudingen in de raad binnen een college zijn kan is me niet duidelijk, maar ze hebben in het verleden daadwerkelijk bestaan. Mooi, want hoe kleiner de kans op moordende akkoorden, des te beter.

scènes uit de Laatste Dagen van Leiden

De sappige oogst van afgelopen week omvat in elk geval de regenteske (maar toch oprechte) opstelling van het kabinet bij monde van van Geel tijdens het crisisdebat en het conflict van de Rotterdamse CDA-fractie met haar ‘eigen’ wethouder (een hoogst curieuze invulling van dualisme: niet alleen achter de schermen / onder de gordel, maar nota bene tegen het lokale partijbestuur in!). Alsof dat nog niet deprimerend genoeg was, wil ik graag besluiten met een waargebeurd verhaal (dat derhalve geen goede afloop kent, dan weet u dat vast).

In een stadje hier heel dichtbij viel een door de burgervader gesmeed links college over het wel of niet binnen de poorten halen van een stalen ros, nadat de bevolking reeds eerder een duidelijk nee had doen opklinken. Door o.a. vrees te veinzen voor de almachtige provincie vormden vier samenzwerende partijen een machtsbasis rond het Paard. Hun hart werd diep weggestopt op een geheime plaats en zij lieten zich gewillig tot een massieve legering samensmelten, die hen onoverwinnelijk sterk zou maken. De anderen herkenden de afzonderlijke partijen niet meer terug, maar telkens als ze daarover wilden praten kwam de man met de hamer alras tussenbeide.

Net zoals het kabinet de draak genaamd Kredietcrisis te lijf gaat met de geijkte stokpaardjes waar geen zinnig mens op zat te wachten, zo zien we ook in Leiden enkel nog de wanproducten van handjeklappraktijken – waar dus kunstmatig een meerderheid voor gekweekt is – aan ons voorbijtrekken. Niet alleen verdwijnen vele ongedekte miljoenen naar het voorwerp dat zij aanbidden – dit samengestelde wezen met lemen voeten dat zich ons stadsbestuur noemt, is compleet buiten zinnen. Hij vermorzelt wie hem eens welgevallig was (bv: 1), maakt voortdurend brokken (bv: 3) en maakt de ambtenaren compleet tureluurs, opdat zijn geheugen hem niet langer kwelt. Hij overleefde reeds vier moties van wantrouwen en vervolgt ijskoud zijn miserabele bestaan (maar niet voor eeuwig…).

Hoe zulk een willekeur te voorkomen? Een hachelijke zaak, gezien de vigerende macht van het Getal. Omwille van ‘de Continuïteit van het Bestuur’ – het argument waarmee zij nu in het zadel blijven – hadden destijds nieuwe verkiezingen moeten worden gehouden. Dan was er een coalitie gekomen op basis van vertegenwoordiging en niet door omstandigheden. Het kan vooralsnog niet, maar intussen heeft het vertrouwen van de kiezer de bodem bereikt. Laat dit anderen tot les zijn! Inmiddels is zelfs de referendumverordening  (van de raad (!) ) verworden tot een instrument om opties af te wegen waar sowieso een raadsmeerderheid voor moet zijn….

De coalitie heeft één grote angst: dat een volgend college de besluiten waar zij hun ziel voor hebben verruild, terug zal draaien. Een eenmaal genomen besluit moet gerespecteerd worden, zeggen ze – maar hun eigen destructieve acties zijn blijkbaar boven die wet verheven. En ja, ze houden elkaar krampachtig vast, zo geven ze toe – maar dat komt doordat de oppositie hen niet gewoon met rust laat! Toch zit die haar tijd voor een groot deel slapend uit, de vage memootjes die het college hen toewuift voor lief nemend. Het was de Rekenkamer*, een orgaan dat ten dienste van het college staat, die erop wijzen moest dat de gemeentelijke nota’s zwaar beneden de maat zijn . En zie daar: een sprankje Hoop.

* zie persbericht en rapport

Toegift 1: Jan Kuitenbrouwer steekt de loftrompet over de positieve kant van cliëntelisme.
Toegift 2: Tekst + videoclip van P-Machinery van Propaganda (all that we see or seem is but a dream within a dream)

Foto 1: De hoes van A Secret Wish van Propaganda.
Foto 2: Scenes uit Metropolis van Fritz Lang

Het opruiende element

De ongetemde meningsuiting en het mensenrechten-kader

In januari van het jaar onzes heren 2009, een half jaar nadat het Openbaar Ministerie de aangiftes tegen Geert Wilders niet ontvankelijk had bevonden, heeft het Hof van Amsterdam hen in het ongelijk gesteld. Dit leverde een stormvloed aan meningen over de staat van de Nederlandse rechtsgang op. Woensdag 28 januari was er in Leiden een zgn. actualiteitencollege met een openbare discussie tussen onder andere de topman van het OM Joan De Wijkerslooth en de grote aanstichter achter de ommezwaai, mensenrechtenspecialist Rick Lawson. Lawsons artikel Wild, Wilder, Wildst (NJCM nr. 4 2008) wordt aangehaald in de recente uitspraak van het Hof. Hieronder een samenvatting van de bijdragen aan de discussie:

Actualiteitencollege: Het Amsterdamse bevel tot vervolging Geert Wilders

Sprekers:
* Prof. mr. J.L. De Wijkerslooth (Joan) -> Straf(proces)recht + procureur-generaal van het OM
* Prof. mr. A.W. Hins (Wouter) -> Mediarecht
* Prof. dr. R.A.Lawson (Rick) -> Bescherming van de integriteit van het individu
* Prof. mr. J.H. Nieuwenhuis (Hans) -> Burgerlijk recht

De Wijkerslooth :

Het sepot was op technische gronden (niet beleidsmatig (inhoudelijk)), te weten: de feiten zijn niet strafbaar.
Ten 1e: Aan 137 c & d WvS moet nog worden toegevoegd door de wetgever de zinsnede: “onmiddellijk of middellijk”. GW richt zich niet tot mensen, maar (het product van) de godsdienst [maar beledigt indirect de groep].
Ten 2e: Het opruiende element ontbreekt.
 
Hins
:
De motie-Bos van 10-2-’05 had als dictum: intensiever vervolgen van haatzaaien, racisme en discriminatie. GW was een van de ondertekenaars van die breed onderschreven motie – waarom willen hij en Rutte haatzaaien dan nu vrijgeven? Er is consensus om onderscheid te maken tussen uitingen en gedrag en dat oproepen tot geweld strafbaar moet blijven. Aan het andere uiteinde bevindt zich kritiek op ideeën. Voorbeelden daarvan zijn “de Koran is een fascistisch boek” en het civiele kort geding van de Nederlandse Islamitische Federatie tegen Fitna op 7 april vorig jaar. De huidige aanklacht baseert zich op rechtsoverweging 10, een verwijzing naar de vrijheid van godsdienst, die wordt uitgelegd alsof dat recht geeft op bescherming. Ook wordt het geval uitgelegd als een botsing van 2 grondrechten. Wel, normaal gesproken staat meningsuiting 2-0 voor. Uitlatingen als “grenzen dicht” en “alle moslims het land uit” zijn echter zeker geschikt voor vervolging.

Lawson :
De rol en invloed van internationale tribunalen is enorm toegenomen en ook om het Europese Hof kan men niet meer heen. De keuze van het OM om Wilders niet te vervolgen leunde dan ook zwaar op uitspraken van het EHRM als de beroemde Handyside-uitspraak* uit 1976(!) en Castells vs. Spanje (’92), dat ook om een volksvertegenwoordiger draaide. Maar er zijn ook recentere uitspraken, zoals Zana vs. Turkije (’97) en Erbakan (’06), die illustreren dat aanzetten tot intolerantie de grenzen van de vrijheid van meningsuiting te buiten gaat. Ook in het geval van overtreding van art. 17 EVRM (Misbruik van Recht) biedt een beroep op art. 10 geen soelaas (Norwoord vs. UK, ’03). Conclusie: het Hof van Amsterdam heeft beter naar Straatsburg gekeken – m.n. naar recente jurisprudentie – dan het OM.

*‘Freedom of expression constitutes one of the essential foundations of a democratic society (..) it is applicable not only to information or ideas that are favourable received or regarded as inoffensive or as a matter of indifference, but also to those that offend, shock or disturb the State or any sector of the publication. Such are the demands of that pluralism, tolerance and broadmindedness without which there is no “democratic society”.’

Nieuwenhuis:
Dit is een slechte zaak voor de politiek en voor het strafrecht. En dan te bedenken dat moslims van het debat zouden worden uitgesloten! Met ‘haatzaaien’ en ‘groepsbelediging’ legt het Hof de lat wel laag. ‘Haatzaaien’ staat niet in van Dale – het (concretere) aanzetten tot haat, discriminatie en geweld vereist een opruiend element, precies datgene wat het OM niet zag. Intolerantie en minachting is geen haat. Als men ‘over’ een groep mensen geen uitlatingen mag doen die ‘diskwalificeren en minachten’, zoals de wet stelt, kan men Dante, Voltaire en W.F.Hermans ook wel posthuum voor de rechter slepen. Het strafrecht moet de ‘ultimum remedium’ blijven.

geen geseling, wel een tik op de vingers

Om te beginnen was het een welkome bevestiging van de aanwezigheid van gezond verstand dat alle sprekers het standpunt van Mark Rutte en Afshin Ellian, om de meningsuiting zo zeer vrij te geven dat slechts het oproepen tot geweld nog strafbaar zou zijn, breed lachend afdeden als zijnde volstrekt absurd. Ellian, die op opvallende wijze ontbrak daar in het rechtenbolwerk aan het Steenschuur, had zich helaas laten excuseren.

De noodzaak tot vervolging hangt natuurlijk nauw samen met de ernst van de beschuldigingen. Behalve Lawson was geen van de sprekers nou zo overtuigd van de reële impact van Wilders’ uitlatingen. Het moge nu maar eens juridisch blijken hoe ver negatieve beeldvorming mag gaan voordat het schadelijk geacht mag worden. De Wil van Europa, die ons vaak zo eenzijdig wordt uitgelegd, is dus wel degelijk dat juist parlementariërs een zekere verantwoordelijkheid dragen ten aanzien van het aanzetten tot intolerantie – een verantwoordelijkheid die haaks staat op de interpretatie die Geert Wilders aan de vrijheid van meningsuiting geeft.

Persoonlijk vind ik het vreemd dat we steeds maar weer uitkomen op die belediging van een godsdienst, terwijl de uitspraken waartegen aangifte gedaan is toch wel heel wat meer inhouden dan dat. Is dat omdat alleen de vrijheid van godsdienst nog op kan wegen tegen het welhaast sacrale recht op meningsuiting? Dit is een proefproces, een opwaardering van het ‘haatzaai-artikel’ 137, en tòch moet godsdienst er weer bijgesleept worden! Zo zonde…. Verscheidene sprekers spraken hun voorkeur uit voor een civiele procedure, wat me redelijk in de oren klinkt. Laten we grenzen aangeven zonder de reikhalzende martelaren hun zin te geven.

het spook van W.F. Hermans

Hans Nieuwenhuis, de vierde man bij het klaverjassen, liet zich ‘live’ toch minder uitgesproken uit over de kwestie dan daags erna in de Volkskrant – al zijn kreten als “Voor een fatwa hoeven we voortaan niet meer naar Teheran” en “De katholieken! Dat is het meest schunnige, belazerde, onderkruiperige, besodemieterde deel van ons volk! (W.F. Hermans)” wel degelijk langsgekomen. Folkert Jensma was blijkbaar ook aanwezig (al hadden wij helaas niet het genoegen) en echoode die woorden in NRC. In zijn enthousiasme vergat hij te melden dat een bescheiden meerderheid van de zaal zich uiteindelijk achter Lawson schaarde.

Dante, Voltaire en Hermans ‘dan ook maar vervolgen’ … hij doet het altijd goed, het eeuwige Verlichtings-fundamentalische argument. Wij Nederlanders, wij laten het bij een beminnelijk glimlachen bij het horen van onze lieveling Hermans. En wat zijn wij daar trots op! In de pauze had ik met Maria, die mij meegesleept had, dan ook een levendige discussie over het vermaledijde Hermans-cliché, dat ons weer herinnerde aan de Grote Afwezige (die zich via Nieuwenhuis toch verzekerd wist van de obligate inbreng van zijn inmiddels vertrouwde handelsmerk).

Haar stellingname: “Hermans kritiek treft hier niet alleen de katholieken, maar ook het ongereflecteerde ressentiment. Cyrille Offermans: “[…]onder verwijzing naar W.F. Hermans riep [Afshin Ellian] Nederlandse schrijvers en kunstenaars op ‘grapjes’ te maken over de islam […] Hermans richtte zijn satirische pijlen (in een strikt literair kader, waar sowieso andere wetten gelden) op een van oorsprong religieus instituut dat in Nederland al decennialang de politieke dienst uitmaakte, zoals satire van oudsher gericht is op ridiculisering en ontwrichting van de plechtige praatjes van de machthebbers, niet op het trappen naar beneden.” ” Let u vooral even op het (door mij schuingedrukte) woord ‘satirische’.

De mijne: “Vorig jaar [2006], tijdens het debat De Botsing van Grondrechten, sloeg Ellian [Fawaz Jneid] nog met citaten van Nietzsche en W.F. Hermans om de oren, met de mededeling dat die vorm van kritiek in het Westen […] hogelijk wordt gewaardeerd – maar nu hij Ellian een ‘kwaadaardig gezwel’ noemt, wordt dat niet als een waardevolle bijdrage beschouwd. [Er werden nota bene kamervragen over gesteld…] Toen en ook nu weer verzoekt de imam om richtlijnen voor wat dan wel en niet gezegd mag worden.” De grote strijders voor de meningsuiting meten steevast met verschillende maten en hun geloof in hun missie is blijkbaar niet zo sterk dat ze zelf wat kunnen lijden. We moeten af van die preoccupatie met geloof. Dit gaat om hele andere dingen.


~.~.~.~


de zaak Féret
Aanvulling/update: Op 16 juli 2009 is een soortgelijke zaak door het Europese Hof bekrachtigd, nl. die van Front National-lid Daniel Féret vs. België. Féret was eerder door de rechter veroordeeld tot een taakstraf en verlies van zijn passieve en actieve kiesrecht voor 10 jaar. Rechtsdeskundige E.J. Dommering stelt in zijn bespreking:

“Politici hebben volgens het EHRM ten deze een bijzondere verantwoordelijkheid waarop ze ook juridisch kunnen worden aangesproken. Dit is al een eerder ingezette lijn en het arrest komt dan ook niet uit de lucht vallen. Gelet op de grote bescherming die zij anderzijds genieten, zal er een duidelijke afbakening moeten plaatsvinden tussen haat en extreme politieke standpunten. Om die afbakening uit te voeren zul je dus ook naar het geheel van uitspraken en beweringen moeten kijken: het gaat niet zozeer om het kwetsende of schokkende karakter daarvan als wel om de systematische aanval en uitsluiting van een bepaalde bevolkingsgroep die aan die uitspraken ten grondslag ligt.”

Elsbeth Etty liet zich in haar beschouwing zeer kritisch uit over de gevolgen van deze uitspraak voor de vrijheid van meningsuiting. Hoe het ook zij, ‘godsdienst’ komt in de kwestie niet één keer ter sprake.

"U vertegenwoordigt mijn stad niet, u verkwanselt mijn stad" (5)

Een mini-serie over de teloorgang van de democratie in het reeds veelgeplaagde hart van Zuid-Holland. In het woelige jaar 2008 AD teisterden de cultuurbarbaren het stadje met de plaag van hun terreur, alles van waarde verwoestend.

Deel 5: Free Market calling Orson … come in, Orson

Hoe men het op Planeet Politiek toch verzint mag Joost weten, maar ze blijven alle maatschappelijke voorzieningen maar richting de markt-arena pushen. Momenteel spelen veel gemeenten serieus met de gedachte om een zakelijke huurprijs op te leggen aan al hun huurders. Sowieso volgt men in de meeste plaatsen al de trend om al het vastgoed af te stoten, aangezien zo’n aardse taak niet tot de harde kern van het moderne gemeentelijke bedrijf  behoort. Dus verkopen die handel – en eventueel terughuren. Maar eigenlijk moet een ieder dat maar zelf uitzoeken – sport, cultuur, maar ook voormalige ‘diensten’ (inmiddels concerns) als CWI en UWV – ze moeten het van lieverlee maar in de vrije sector uitzingen met hun hele rataplan. Slechts middels bestemmingsplannen faciliteert ‘Men’ (een zekere etherische entiteit) dan nog, bij de gratie gods.

postmoderne gruzelementen

foto
Men heeft werkelijk niet het flauwste idee wat de gevolgen inhouden voor o.a. de subsidies, maar kennelijk gaat men er vanuit dat degenen die dit lot treft er vast wel iets inventiefs op zullen vinden. In Amsterdam loopt wethouder Gehrels hardop te dromen van nieuwe musea op de zuidas, terwijl de kraters van wat ooit was het centrum hebben geruïneerd. Als een komeet schoot zij omhoog vanuit het Citymanagement… en de eerste instellingen staan reeds op straat. Zo gooit men niet alleen letterlijk maar ook figuurlijk de eigen glazen in, geheel vervuld van de wrede schoonheid van dit alles.

De infrastructuur voor culturele instellingen in Amsterdam is een groot probleem,” aldus Demeester. [..] De Appel is sinds 1992 gevestigd in de Nieuwe Spiegelstraat. Aanvankelijk kon het pand worden gehuurd voor een symbolisch bedrag, maar de huidige eigenaar vraagt een marktconforme huurprijs die voor de stichting te hoog is.”

Groeien en bloeien is er dus niet meer bij, in de eenentwintigste-eeuwse stad die mee wil tellen – plukken des te meer. In Leiden wil men dit boeiende survival-effect uiteraard ook zien te bereiken. En dus stelt men voor om de nonprofit-sector vast te laten wennen aan een zakelijke huurprijs die over maximaal vijf jaar in volle hevigheid over ons neer zal dalen. Als het aan het Leidse ‘concern’ ligt is het aftellen reeds begonnen. (Onderaan volgt een link naar de tekst van de inspraakreactie die wij als kleine podia hebben gestuurd *.) ‘Maar nu eerst’:

professionaliseren moet
foto
Het moet toch niet zo moeilijk zijn zich een voorstelling te maken van de kosten en baten van culturele instellingen? Hun steuntje in de rug kan op wonderlijke wijze variëren van minder dan 10.000 tot meer dan een miljoen – en waar dat geld voor bedoeld is is helaas lang niet altijd even inzichtelijk – maar vaak zou het programma niet kostendekkend kunnen draaien zonder een flinke aanslag te plegen op de portemonnee van de doelgroep (cursisten, kunstenaars, publiek). De rijksoverheid besloot reeds 1 bestuurlijke ronde geleden dat zij het cultuurbudget voor een belangrijk deel af ging wentelen op lagere overheden. Deze krompen echter in hun natuurlijke reflex op evenredige wijze ineen**, maar daaronder zit dus alleen nog ‘de bodem’. Als men nu ook nog de vaste lasten meermaals over de kop wil laten gaan, gaat het wel erg hard richting afgrond.

Binnen deze turbulente ontwikkelingen neemt popmuziek (waaronder ook lichte muziek als jazz en wereldmuziek wordt geschaard) een specifieke plaats in – geen andere tak van de sector zag zich bv. zo zeer genoodzaakt om zich in nieuwe huisvesting te steken. Vorig jaar stond er in de VK een interview met de twee auteurs van een knelpuntenrapport over de poppodia, wat voor mij aanleiding vormde om Tempelvrees te schrijven. Een van hen betoogde destijds dat er vaak verkeerde politieke beslissingen werden genomen, terwijl de ander naar voren bracht dat het blijven hangen in de vrijwilligerscultuur ook niet echt productief had uitgepakt. Vandaag werd een uitgebreid onderzoek*** gepresenteerd dat stelt dat beide oorzaken inderdaad spelen – en dat lijkt me heel plausibel.

Toch blijft het een belangrijke vraag in hoeverre je een culturele doelstelling met een zakelijke moet willen mengen. Voor je het weet heb je een Afdeling Vastgoed….

*Nanu, nanu! * (Wordt vervolgd.)


* Ga naar esnips.com en tik in als zoekterm ‘brief Stampod nav beleidskader vastgoed’
** Momenteel maakt de post Cultuur in Nederland vrijwel overal minder dan 1% van de begroting uit
*** Het (overdadig geïllustreerde) Grote Poppodium Onderzoek zelf is hier te vinden

foto 1 : De zogeheten gekraagde lemming (Dicrostonyx groenlandicus) pleegt niet collectief zelfmoord. Door een samenspel van roofdieren kan het aantal lemmingen enorm stijgen of dalen.
foto 2
: Eindelijk een arbo-conforme werkplek voor de nieuwe lichting cultureel werkers (de B-b-beurs…?)! 

andere delen in deze serie:
0. Requiem voor een referendum
1. de her-illegalisering van Vrijplaats Koppenhinksteeg
2. Modern strategisch muziekbeleid: het opofferen van de voorhoede
3. Creatief boekhouden of: hoe realiseer ik een dierbaar bouwproject
4. Afrekenen met het geitenwollen circuit

De waarde van het weerwoord

  Tot voor enige jaren waren gemeenten die het zagen zitten om een (aangekondige) demonstratie van extreem-rechts doorgang te laten vinden, op één hand te tellen. Sinds 2002 is daar een kentering in gekomen en vandaag de dag trekken die pestkopjes steevast aan het langste eind. Desnoods via een kort geding en maar al te gretig om de schade in te halen. De gemiddelde burgemeester mompelt dan wat over de vrijheid van meningsuiting – die immers een groot goed is ook al brengt ze enorme veiligheidskosten met zich mee – adviseert iedereen er zo min mogelijk aandacht aan te besteden en neemt zich voor zelf het goede voorbeeld te geven door nadrukkelijk de andere kant op te kijken. Niet alle onderdelen van de democratie zijn nu eenmaal even prettig; ook grondrechten hebben een schaduwzijde.

en toch ook weer niet helemáál absoluut

Maar met een beetje pech vindt hij (m/v) een clubje mensen op zijn pad die roet in het eten gooien, door een vergunning aan te vragen voor een tegendemonstratie. Menig korpsbeheerder van een middelgrote gemeente denkt dan ‘double trouble’ en grijpt naar het ultieme middel: een verbod voor hun, o.g.v. een mogelijke dreiging voor verstoring van de openbare orde. Want wat dat ook moge zijn, die is nog altijd net iets heiliger dan enig grondrecht. Den Haag vormt een voorbeeld ten positieve. Daar ging men al vaker relaxed om met tegendemo’s (maar zij zijn er ook meer op ingericht) en meestal komen die gastjes dan niet eens opdagen. Maar (of liever: dús): wat kunnen andere steden nu redelijkerwijs aanvoeren om voor te vrezen? Ja jeetje, je zal maar aansprakelijk zijn voor die eerste keer dat het ergens mis ging. En zo worden meer en meer plaatsen getracteerd op openbare manifestaties ‘nazi-style’, zonder (officiële) gelegenheid tot weerwoord.

O.k., hoe erg kan dat nou helemaal zijn – je laat een paar pubers je zaterdagmiddag toch niet verpesten? Nou, ze doen anders wel hun uiterste best! De laatste jaren was de Nederlandse Volksunie (NVU) al aardig in opmars, maar zij zijn recentelijk overvleugeld door de NSA, (Nationaal-Socialistische Actie). Deze fijne club op zijn beurt ziet zich inmiddels als erfvolgers van de ‘linkse tak’ van de SA (Röhm en Strasser). Bin Laden en consorten zijn hun hedendaagse helden, in de eeuwige strijd tegen de Joden uiteraard. Wie weet wat ze nog meer gaan voortbrengen wanneer ze intellectueel tot volle wasdom zijn gekomen. Dit inspireert hen dan vervolgens tot … protesten tegen sociale afbraak, het kraakverbod – eigenlijk alle thema’s die we kennen van de linkse jongerencultuur, die ze ook uiterlijk nauwgezet kopiëren! Die mix spreekt aan en de actieve afdelingen schieten als paddestoelen uit de grond. Zal het ook weer overwaaien, als we er maar ‘geen aandacht aan schenken’? Of staan ons nog vele, vele happenings van dit genre te wachten?

het promotieteam komt naar je toe deze zomer

Zelfs als dit maar een trend is, een manier om te shockeren, dan is een tegengeluid op zijn minst gewenst. Die uiting wordt cynisch genoeg actief tegengewerkt – hier kun je lezen hoe ver dat onlangs ging in Alphen aan den Rijn. Welke richting kan/moet de situatie nu inslaan? Politiek-juridisch wordt hij automatisch, doordat de tegendemonstranten voor de rechter moeten verschijnen om hun recht iets terug te zeggen te verdedigen. En die hakenkruizen en die opgestoken handjes, moeten we daar soms aan gaan wennen anno 21e eeuw? Er is op zich de mogelijkheid het strafrecht aan te scherpen (en hier en daar de teugels weer aan te halen). Of moeten de tegengestelde krachten dit (eerst) maar uitvechten, op wat voor wijze dan ook? Het is waar dat het verbieden van vnl. symbolen nauwelijks verder reikt dan symboolpolitiek. Zowel in links-activistische kringen als bij haatzaai-onderzoeker Bas van Stokkom* valt bijzonder weinig animo te bespeuren voor een oplossing middels de wet, maar des te meer voor de dynamiek van het maatschappelijk ‘debat’ (in welke vorm dan ook) om zijn zelfreinigende functie te verrichten.

Mocht de NSA komende lente ook bij jou in de straat een parade komen weggeven dan treedt die dynamiek vanzelf in werking, met dezelfde wisselende kansen op sukses als elders. Soms is er genoeg sociale samenhang voor een ongeorganiseerde, spontane uiting van ongenoegen, zoals vorig jaar in Bergen op Zoom. De aldus gemanifesteerde actiegroep richtte zich op, onder de naam Comité Artikel 1, en vervoegde zich kort daarop bij de burgemeester van Oz Oss met het aanbod de burgers aldaar eveneens te ontzetten. Op het moment suprème werden ze vakkundig om de tuin geleid, terwijl de voltallige hofhouding ‘demonstratief’ naar de wolken staarde en de massa het ritueel gelaten onderging. De juiste wind waait niet altijd. Sterkte dus voor al wie dit nog te wachten staat. En laat je niet het zwijgen opleggen. (Enne, als je dan tòch bezig bent: reclaim the streets, as well! Y’all know, the Zappa way.)

* Van het WODC-rapport Godslastering, discriminerende uitingen wegens godsdienst en haatuitingen.

"U vertegenwoordigt mijn stad niet, u verkwanselt mijn stad" (4)

Een mini-serie over de teloorgang van de democratie in het reeds veelgeplaagde hart van Zuid-Holland. In het woelige jaar 2008 AD teisterden de cultuurbarbaren het stadje met de plaag van hun terreur, alles van waarde verwoestend.

Deel 4: Afrekenen met het geitenwollen circuit

Leiden heeft bijna twintig jaar de artikel 12-status gehad en maakte vooral in die tijd een armoedige indruk. Paul Bordewijk, in die periode wethouder van financiën, zag dat niet als onder curatelestelling, integendeel: het betekende een welkom extraatje. Toch kun je nog steeds aan de jaarringen van verkrotte panden zien dat hun achterstallig onderhoud uit die tijd stamt. Het Grote Stedenbeleid ziet hij als minder florissante opvolger, want meer ge-bemoei dan geld. Je hoeft dan ook maar een blik te werpen op de projecten die GSB II heeft voortgebracht om te constateren dat men ook te veel in mensen en te weinig in stenen investeren kan.

Hoe dan ook, zowel onderhoud als het behoud van functies hadden (hier) geen prioriteit. Want ondertussen ging ook bij ons de afbraak van sociale woningbouw vrolijk in z’n volgende versnelling dankzij de omvorming van woningbouwverenigingen naar corporaties, terwijl het bestuurlijk apparaat voornamelijk groot onderhoud aan zichzelf pleegde (in cosmetisch opzicht). Welzijnsorganisaties en sociale werkvoorzieningen werden zonder pardon in de markt gezet. Ook zelfstandige (vrijwilligers)organisaties op cultureel en maatschappelijk vlak zouden die dans niet ontspringen – de middelen om ze in de tang te nemen zijn tegenwoordig ruimschoots voorhanden en er valt altijd wel wat uit te persen.

van huisjesmelker tot speculant

Alsof het een oneindig gecompliceerd ruilverkavelingsproces betreft drijft de gemeente levendig handel in allerlei panden. Op het moment bezit zij er maar liefst zeshonderd. Het draait hier kennelijk om een spel met een (bewerkte) dobbelsteen of om hogere wiskunde want zowel strategie als doel zijn niet te doorgronden. Ach, zolang je de schijn maar ophoudt. Op basis van kop of munt werden her en der stichtingen en verenigingen geparkeerd, met antikraak-effect op de koop toe. Zolang het streven was dat subsidies kostendekkend waren voor de vaste lasten maakte het niet uit dat dat geen broekzak-vestzak constructie mocht heten. Maar waar vaste lasten de neiging vertonen de pan uit te rijzen, vertikken subsidies het om dat kunstje aan te leren.

In de marktgedachte is simpelweg geen plaats voor non-profit: besturen en in stand houden zijn daar twee heel verschillende grootheden. Als gemeente zijnde zijn de handen en voeten van je ambities aan allerlei regels gebonden, maar je dromen kunnen een huizenhoge vlucht nemen. En dankzij het feit dat de huidige duale gemeenteraad slechts het budgetrecht heeft kun je toch gezellig meekwartetten met de vrije jongens. Men creëerde dus een lijst met (toen  nog) 100 te verkopen panden waar de raad blindelings zijn zegen over uitsprak. Staat je naam daar op, dan is je lot bezegeld. Ongesubsidieerden als de Vereniging van Huisvrouwen gingen er als eerste aan, wie laat daar immers een traan om.

“Rrround up ….”, as usual

Kennis van de hitlist is voorbestemd aan ingewijden, maar lekt heel onsmakelijk aan alle kanten naar buiten. Medewerkers van een tehuis voor jongerenopvang ontdekten op een buurtavond over mogelijke locaties voor gedecentraliseerde daklozenopvang dat hun eigen adres daar een rol in zou spelen. Sociëteit de Burcht werd niet alleen onaangekondigd tot poppodium gebombardeerd, maar dat bleek ook nog eens een losse flodder omdat ze onverhoopt op de zwarte lijst prijkten. De cultuurwethouder liet zich als loopjongen niet onbetuigd maar verstomde zodra de Cosa Nostra het mes op tafel plantte. Bij het Wachtgebouw bij de Morspoort werd ‘bewoning geconstateerd’ en dat mag niet. Tegen de tijd dat de roddel was weerlegd, was het pand reeds keurig leeg opgeleverd aan de nieuwe eigenaar. Huurders vallen kortom onder de noemer ‘meubilair’ – zoals in: ‘met of zonder’.

Op de winkel passen mag dan nooit als bijzonder cool te boek gestaan hebben, het korte termijndenken van dit tijdverdrijf is weer het andere uiterste. Inmiddels heet het dat het een schande is dat ideële organisaties geen marktconforme huur ophoesten, want ‘wie moet nu het groot onderhoud opbrengen’? En blijkbaar is dat geen retorische vraag. Want je zou zeggen: dezelfde natuurlijk die categorisch weigert om de relatie tussen subsidie en vaste lasten (en output!) in de breedte te herzien. Stadspartij Leiden Ontzet stelde dat de gemeente zèlf zo stom was om miljoenen aan OZB aan haar neus voorbij te laten gaan, maar zou van de opbrengst uit verkoop een cultureel centrum willen realiseren. Maar om doelen draait het immers niet, slechts om geldelijk gewin. Zelfs corporaties hebben nog een groter maatschappelijk besef.

van je maintiendrai naar hier waak ik

Er bestaat nog een instrumentarium om de mindere goden de duimschroeven aan te draaien. Dankzij diverse milieumaatregels (o.a. asbest) en grote branden à la Volendam op zijn tijd kon de regelgeving volledig doordraaien. Daardoor word je in feite gedoogd tot ze je zat zijn. Voor de lokale besturen, met hun vergrote macht en vrijheden, bleek het een mes dat aan twee kanten snijdt, want bovendien een goudmijn. Want raad eens wie de benodigde investeringen mag doen? Vroeg of laat kom je er achter dat jij ze ging betalen uit je exploitatie. Zo ga je commercieel draaien of je wil of niet (als je dat niet al deed). De regelgeving duwt je bovendien in de richting van de jaloerse horeca-waakhond, maar als je plat op de grond gaat liggen doet-ie niks.

Ja maar hóór eens even … wie subidieert wie nu eigenlijk?! Dat is in deze verwarrende tijden niet meer helemaal duidelijk. Wel is het zo dat geld nog steeds geld aantrekt, want anders zou het anarchisme zijn natuurlijk! Zo zal de orde zich uiteindelijk dan wel herstellen en waar gehakt wordt vallen spaanders. Wie zich nog niet rijp voelt voor de slacht, begeve zich zich met spoed (terug) naar enigerlei laagdrempelige enclave in de luwte van het regelgeweld. Of hebben ze de nooduitgang dichtgemetseld? Help!

Foto 2: Cityhall Leiden, schilderij van Frank Borst. Foto 3: Strijd tussen de elementen: de Stadhuisbrand van 1929.

andere delen in deze serie:
0. Requiem voor een referendum
1. de her-illegalisering van Vrijplaats Koppenhinksteeg
2. Modern strategisch muziekbeleid: het opofferen van de voorhoede
3. Creatief boekhouden of: hoe realiseer ik een dierbaar bouwproject
5. Free market calling Orson… come in, Orson

"U vertegenwoordigt mijn stad niet, u verkwanselt mijn stad" (3)

Een mini-serie over de teloorgang van de democratie in het reeds veelgeplaagde hart van Zuid-Holland. In het woelige jaar 2008 AD teisterden de cultuurbarbaren het stadje met de plaag van hun terreur, alles van waarde verwoestend.

Deel 3: Creatief boekhouden of: hoe realiseer ik een dierbaar bouwproject?

Vorige week had RTL-nieuws een item over gemeentelijke kostenoverschrijdingen bij bouwprojecten. Die rijzen nl. structureel de pan uit: de onderzochte gevallen uit het hele land lieten een gemiddelde zien van 35%. Zelfs in dit illustere gezelschap wist Leiden als vanouds z’n mannetje te staan met het betere werk: de overschrijdingen van de verbouwing van de Stadsgehoorzaal met 35% en die van het Scheltemacomplex met maar liefst 81%. Had je ze hier ter stede anderhalf jaar geleden naar de cijfers gevraagd, dan hadden die zich bij lange na niet zo in hun rijkelijke pracht ontvouwen als nu het geval was.

“verdorven bestuurscultuur” en de befaamde regierol

Dat is immers het probleem met overschrijdingen, dat ze vrijwel onzichtbaar zijn. Maar niet langer… want toen wethouder Witteman zich in mei 2007 door zo’n verradelijk addertje in het nauw gedreven zag en een een-tweetje op touw zette met zijn fractiegenoot in de raad, bracht hij aan het licht dat er duistere machten aan het werk waren. Door een soort samenzwering door voorgangers, medewerkers en de duvel in eigen persoon liep het aan alle kanten uit de klauwen. Hij overleefde dat interpellatiedebat met vlag en wimpel – wie had ook anders verwacht – en er werd een speciale raadscommissie geformeerd om het college bij te staan met diepgaand onderzoek. Aldus geschiedde en sinds kort genieten we de eer deelgenoot te mogen zijn van de inhoud van het rapport Leiden, stad van ambities van de Raadscommissie Overschrijdingen Grote Projecten.

Het rapport begint al met oorzaken aanwijzen en conclusies trekken, alvorens ook maar aan een casus toe te komen. Dat zal wel modern zijn. Of waarschijnlijk is het de meest logische volgorde als je de problemen als oplossingen aan de man wil brengen. Maar… later! De vraag wat er structureel mis is met Het Openbaar Bestuur schrééuwt om het langzaam toewerken naar een climax. Eerst laten we de troetelkinderen de revue passeren – met dank aan de geachte commissie voor het voorwerk. (Bij wijze van contrast volgt een aflevering waarin integraal de dramatische effecten van diezelfde ‘verdorvenheid’ op de leefomstandigheden van de ‘lower culture’ aan het boerenverstand worden onderworpen. Als u dàn nog puf en trek heeft kunnen we altijd nog dat gezwatel over de zegeningen van regierol en projectmatig werken opdissen.)

Voor ons als kleine podia zijn de onderzochte organisaties als de zusters die wèl een uitzet in de (bodemloze) schoot geworpen kregen. In beide gevallen was er in 1e instantie sprake van een rooskleurige exploitatie die de investering ruimschoots rechtvaardigen zou en blijkbaar kost het veel tijd voordat een realistisch plaatje boven komt drijven. Sommige overschrijdingen zijn van het gehalte “Gut, dat heb ik nou altijd hè, dat ik die damwanden over het hoofd zie”, maar andere zijn simpel het gevolg van tijd en mens-uren die het kost om die vergeetachtigheid uit de lengte of de breedte te toveren, waardoor het probleem alleen maar groter wordt. Wie er in de toekomst zo stoer is met een betrouwbare begroting op de proppen te komen en of dat politiek gezien wel slim is – want dan komt er natuurlijk helemaal niets meer van de grond – valt nog te bezien. Tot dat gedenkwaardige moment lijkt onderhavig rapport slechts een nieuwe fase van Alzheimer in te luiden.

Stadsgehoorzaal (Aalmarktzaal)

Grote Zus Stadsgehoorzaal (p. 71)

Het Kredietbesluit RV 06.0002 liet op 16-1-2006 een kostenplaatje van 9,5 miljoen euro voor de realisatie van de 2e zaal zien, naar men achteraf zegt ‘exclusief losse
inventaris (350.000 euro) en grondexploitatie’. Van diezelfde datum is RV 06.0172, dat een overschrijding door tegenvallende aanbesteding (2.560.000 euro) oplost d.m.v. “Bezuiniging van 1,3 miljoen euro door verbouwing Aalmarkt 5-6 en het verkleinen van kelders buiten het plan te laten. Sloop- en bouwrijpmaakkosten (300.000 euro) komen ten laste van grondexploitatie. Resterend deel van 960.000 euro via aanvullend krediet.”. Op 10-10-2006 volgt een kredietbesluit (RV 06.0117) dat 350.000 euro uit de programmabegroting beschikbaar stelt voor de inrichting.

Op
24-4-2007 tenslotte smijt Kredietbesluit RV 07.0057 er nog eens 1.620.000 euro tegenaan wegens extra kosten voor adviseurs, projectmanagement, architect, uitvoeringskosten en negatief resultaat aannemer. 970.000 euro daarvan wordt opgelost “via de post onvoorzien, extra bijdrage bouwkosten MAB, plankosten toerekenen aan grondexploitatie Aalmarkt, en afzien verwerven Aalmarkt 5-6 waarbij positief effect op grondexploitatie Aalmarkt wordt aangewend voor de Stadsgehoorzaal. De resterende 650.000 euro wordt bij de besluitvorming over het PRIL 2007 aan de vereveningsreserve grondexploitaties onttrokken.” (PRIL staat voor Programma Ruimtelijke Investeringen Leiden; zie ook p. 14 van het rapport.)

Da’s een hele mond vol droge feiten, maar het betekent dat de zaak in een jaar tijd opliep van 9,5 mio naar 12.844.000 euro. (In september j.l. zat er overigens nog steeds een gat van 1.270.000 tussen de verleende kredieten en de werkelijke kosten.) We zien een partij ongelofelijke blunders, maar ook een vergaande verknoping met het Aalmarktproject (waardoor vertraging ontstond en dus onkosten) en dat in een periode van nog geen twee jaar de projectleiding twee keer werd gewisseld. Het grote aantal externe onderzoeken om aan het oorspronkelijke budget van 8,5 mio te kunnen voldoen had ook wat je noemt een averechts effect (zie p. 15 en 16). Men gokt(!) er blijkbaar op dat SGZ middels een lening zelf bij kan dragen:

“Op basis van onderzoek van BDO is in het verleden besloten een bijdrage van 1,7 miljoen euro uit de exploitatie van de kleine zaal op te nemen in de begroting. Het college geeft bij de behandeling zelf aan dat de culturele programmering onder druk kan komen te staan als de verbeterde exploitatie wordt aangewend om de investering voor de tweede zaal te investeren. Met de Stadsgehoorzaal is afgesproken dat er naar alternatieve financieringsbronnen wordt gezocht.” (p. 16) “
In januari 2006 besloot de wethouder Cultuur niet te melden dat de Stadsgehoorzaal moeite zou hebben met het opbrengen van de bijdrage van 1,7 miljoen euro uit de exploitatie in combinatie met de jaarlijkse huur van 55.000 euro. De betreffende wethouder heeft aangegeven dat het voorbehoud van de Stadsgehoorzaal met name de huur betrof en dat dat geen zaak voor de raad was.” (p. 26)

Vorige wethouders zouden dit risico weggewoven hebben. Hier wreekt zich het gebruik van kretologie: in plaats van de methode inhoudelijk aan de kaak te stellen wordt het als een ‘risico’ voorgespiegeld. Voorts zouden het moties vanuit de raad zijn die aanbesteding onaantrekkelijk maken. Onzin, de waanzinnig slechte  reputatie van de gemeente is daar al ruimschoots toe in staat en het is bovendien hoogconjunctuur in de bouw. “De gemeente heeft vier rollen ten opzichte van de Stadsgehoorzaal: ontwikkelaar, gebouweigenaar en verhuurder, subsidiegever en aandeelhouder van de BV. Deze rollen zijn nooit echt ‘ontward’ en vertaald in heldere zakelijke afspraken.” (p. 30) En last but not least werd ook nog in het plan gesneden volgens de klassieke voor zich uit schuif-methode (p. 35-36).

 “Wat bij deze overschrijdingen vooral opviel, was dat ze betrekking hadden op kosten die voor het grootste deel al waren ontstaan in de zomer van 2006 en dus ver voor het debat met uw raad van januari jl. Deze informatie was op dat moment ook niet bij het college bekend. Was dat het geval geweest dan was het niet ondenkbaar geweest dat het college de raad zou hebben voorgesteld de nieuwe tweede zaal uit de plannen te schrappen. Als gevolg van de aanbesteding was dat nu echter niet meer mogelijk.” (weth. Witteman)

Zusje Scheltema (p. 73)Scheltemacomplex

Het Scheltemacomplex is een historisch nijverheidspand vlakbij de Lakenhal en is in 2000 in bouwvallige staat in handen van de gemeente gevallen. In 2004 werden er, met het oog op de komst van permanente logé Paul Koek van Theatergroep de Veenfabriek, enthousiast plannen gesmeed voor de renovatie. De gemeente bombardeerde het complex tevens tot toekomstig Kijkplein en Rembrandt Ontvangsthal – en in verband met dat laatste moest alles per 2006 in kannen en kruiken zijn. Er werd dan ook met de bouw aangevangen alvorens de besluiten rond waren en het vergunningentraject liep parallel.

Zo ongeveer tijdens de feestelijke opening van het Rembrandtjaar kwam pas aan het licht dat de gemeente nieuwbouweisen aan de veiligheid had gesteld, terwijl de architect zich op de monumentenstatus had gebaseerd… èn dat dat krediet reeds was uitgegeven. Op p. 35 worden de schrikbarende kosten geserveerd, maar helaas zijn de bonnetjes voor advies e.d. daar onontwarbaar doorheen geroerd. (Gek, dat gebeurt nou altijd!) Op terloopse wijze passeren daar ‘ overschrijdingen als gevolg van werk op regiebasis‘ – terwijl ‘regie’ juist centraal staat in het rapport der rapporten, die geloofsbelijdenis van de nieuwe politiek, die moest dienen als pleister op de zonden…! Wie eindverantwoordelijk was voor de uitgaven blijft voor altijd een mysterie, maar bij de uitvoering waren maar liefst 7 diensten betrokken (p. 59), allen geteisterd door een tsunami aan reorganisaties (p. 50). Enfin, het kost wat – maar dan heb je ook het veiligste monumentale pand van heel Nederland!

Erger is echter het exploitatieverhaal, wat grotendeels buiten de ‘scope’ van dit raadsonderzoek valt. Onder het vermanende kopje ‘Eerst de inhoud dan pas het geld’ staat: “Besluitvorming over de exploitatie van het Scheltemacomplex vond plaats met een perspectief van vier jaar met het motto ‘daarna zien we wel’. In een vroege fase bleek al dat het moeilijk zou zijn om de exploitatie van het Scheltemacomplex door de Stichting Scheltema kostendekkend te krijgen. Op voorstel van het college stemde de raad ermee in pas na vier jaar een marktconforme huur te vragen. Voor de gemeente was er sprake van een risico van 400.000 euro als de stichting die huur na vier jaar niet zou kunnen opbrengen. De verantwoordelijke wethouder gaf in de raad aan dat je die uitgave “dan als een soort cofinanciering zou kunnen beschouwen voor de culturele inhoud die Leiden in die afgelopen periode qua programmering heeft teruggekregen”. Inmiddels is duidelijk dat de stichting een aanzienlijk exploitatietekort verwacht in 2009 vanwege huurafdracht aan de gemeente.” (p. 47)

Het ondernemersplan zou na goedkeuring door Ernst & Young – ja ja, alleen de beste! – in juni 2005 zijn goedgekeurd door de raad. Boze tongen beweren echter dat het hele ding nooit gesignaleerd is. Inmiddels is allang niet meer te achterhalen wat er allemaal is bijgepast, maar het gaat om meerdere incidentele subsidies – en nòg vreest men met grote vreze voor 2009..?! Hier helpen geen (bouw)smoezen, maar het staat ook niet ter discussie. Integendeel, het gaat met een vanzelfsprekendheid waar je u tegen zegt. (Scheltema heeft dan ook een petemoei: er zitten verschillende bobo’s in zowel bestuur als CvA.) Dus allemaal leuk en aardig zo’n rapport over het verdorven fenomeen van de overtreffende trap, maar wat regie eigenlijk inhoudt moet men nu óók eens een keertje gaan bedenken. Nu wijst het vingertje maar wat in de rondte in plaats van dat de hand in eigen boezem gaat.

Aanvulling 2011: VPRO’s Goudzoekers “onderzocht zeventien projecten van gemiddeld 34 miljoen euro en rekende uit dat per project gemiddeld 50 procent wordt overschreden!
Maar wie verdient er nu aan? Zijn het de bouwers die overheden altijd te slim af zijn met hun lijstjes meerwerk? Of zijn het juist de overheden die bewust projecten te laag inschatten en later de meerwerk kosten voor lief nemen?
Bent Flyvbjerg, professor aan de Universiteit van Oxford, heeft op grote schaal onderzoek gedaan naar bouwprojecten door de jaren heen. Volgens Flyvbjerg doet iedereen, dus bouwers, overheden en consultants, voortdurend mee aan een schimmig spel: “we noemen het bewuste manipulatie van de cijfers. Maar het is eigenlijk gewoon liegen!”.”

Andere delen in deze serie:
0. Requiem voor een referendum
1. De her-illegalisering van Vrijplaats Koppenhinksteeg
2. Modern strategisch muziekbeleid: het opofferen van de voorhoede
4. Afrekenen met het geitenwollen circuit
5. Free market calling Orson… come in, Orson

"U vertegenwoordigt mijn stad niet, u verkwanselt mijn stad" (2)

Een mini-serie over de teloorgang van de democratie in het reeds veelgeplaagde hart van Zuid-Holland. In het woelige jaar 2008 AD teisterden de cultuurbarbaren het stadje met de plaag van hun terreur, alles van waarde verwoestend.

Deel 2: Modern strategisch (muziek)beleid: het opofferen van de voorhoede

cinderellaEr waren eens… 7 stiefpodia. (Voor de omstandigheden leze men bij voorkeur allereerst ‘Het sprookje van Muziek in Leiden‘.) Het Leidse poppodium LVC wordt al sinds 1980 aan het lijntje gehouden met de belofte van nieuwbouw in het onlangs gekapseisde Aalmarktproject. Als dekking diende een aalmoes uit het parkeerfonds – een stiefproject dient immers onderhands bekostigd te worden. Omdat er nooit iets gebeurde,  werd het allengs een kwijnend bestaan. Hetzelfde schamele lot trof de rest van muziekprogrammerend (en muziekminnend) Leiden. Van kwaad tot erger werd het, van de regen in de drup.

Toch wilde de ironie dat in 1997 Leiden de titel (of zo u wilt de merknaam) ‘Stad van culturen’ droeg. Geld op de plank, maar voor de rest geen idee. Het complete programma dat Francis de Souza namens Cultureel Centrum de X indiende kwam als een geschenk uit de hemel. Dit wapenfeit markeerde tevens het begin van de reputatie van de X als wereldmuziekpodium. Ook resulteerden de inspanningen van een aantal podia in een ‘joint event’ als het Grenzenloos Festival, alwaar de liefhebber qua genres alle hoeken van de zaal om z’n oren krijgt. Als klapstuk werd het samenwerkingsverband STAMPOD opgericht (hierna te noemen: wij).

1e akte, het decor: de puinhopen van Pechtold

Intussen zwaaide Alexander Pechtold de scepter als wethouder van cultuur. Wanneer het ging over de knelpunten antwoordde hij steevast: : “Het barst hier van de…!” Want ondanks het onbarmhartige klimaat gloeide en broeide het dat het een aard had. Tòch openbaarde Pechtold nog een visioen alvorens naar hogere regionen te verkassen: het zogeheten 4e Kernpodium. “Zeven in 1 klap”, moet het kereltje gedacht hebben en het oreerde dat deze ‘Melkweg van Leiden’ spontaan zou verrijzen uit de zieltogende zaal van het Muziekhuis: de Qbus. In 2001 werd besloten dat het idee wat de locatie betrof verdere uitwerking behoefde, want de raad geloofde niet in sprookjes. Behalve dan in die ene zeer hardnekkige mythe dat cultuur van de wind kan bestaan.

“Het vierde podium is een podium met live acts voor liefhebbers. Het vierde podium is de broedplaats voor jong talent, experimentele acts, wereldmuziek, moderne jazz, hedendaags klassiek, folk, cross-overs met andere kunstdisciplines, en beginnende regionale bands. Het vierde podium is de thuishaven voor Cultureel Centrum de X (nu nog in het Leidse Volkshuis), Podium Hot House, Folkclub Horus, Made in Leiden etc”.

Uit de nota Muziek in Leiden. (De andere 3 kernpodia zijn Pieterskerk, Stadsgehoorzaal en LVC.)

De Qbus zonk intussen dieper en dieper weg in het drijfzand. Pechtold had gretig een uitspraak van onze voorzitter, dat je niet [al] het geld in stenen moet gaan steken, gejat.  Zijn opvolger c.q. puinruimer kwam er volgens strikte lezing van dat recept echter ook niet uit. Uiteindelijk ging er 8 ton op aan het wegpleisteren van de bestaande tekortkomingen, waarvan de helft werd besteed aan akoestiek en veiligheid (waar destijds op beknibbeld was) – en de rest aan inkomstenderving, met de meest prachtige eufemismen omkleed. Enkel omdat generaties van bestuurders uit misplaatste zuinigheid het paard achter de wagen blijven spannen. Natuurkundigen staan voor een raadsel over zoveel traagheid bij zo’n geringe massa.

2e akte: het fata morgana met het granieten plafond

Als je dan als dorstige in de woestijn, aangewezen op tijdelijke locaties van bordkarton of peperkoek (met gratis heks), vlak voor de verkiezingen de lijsttrekkers van PvdA en CDA een ambitieus plan voor een ‘poptempel’ hoort afkondigen, denk je toch wel even “hè nee, niet wéér!”. Maar college en raad gaven carte blanche zolang het maar binnen de 6 ton aan jaarlasten zou blijven, verder zou het ze een worst wezen. En de nieuwe wethouder, geheel per ongeluk een SP-er, gaf op zijn beurt ons weer carte blanche. In nauwe samenwerking met een landelijk expert op het gebied van muziekpodia werd aldus een plan gesmeed voor een muziekcentrum met meerdere zalen en oefenruimtes. Het was voorwaar als een warm bad.

Maar najaar 2007 bracht een koude douche: de coördinerend ambtenaar vertrok, het college viel en tegen de tijd dat het nieuwe in het zadel zat, had een reorganisatie ons van onze vaste ambtenaar beroofd. Tijdens de formatie beschikten de collegepartijen in spé niet over de stukken. Ondanks dat niemand iemand aan bleek te kunnen sturen, werd ons ‘verteld’ dat wij ze niet mochten distribueren. Enige maanden later bleek het zgn. Nobelplan veel te duur… op basis van geheimzinnig uitziende cijfers en vreemde constructies.

Inmiddels was Sociëteit de Burcht, waar 2 dakloze podia asiel hadden gevonden, doorverkocht aan de hoogste bieder, een bekende woekeraar. Hij was verliefd, zij werd uitgehuwelijkt. Ondanks negatieve adviezen vanuit meer dan één ambtenarendienst zag de betreffende wethouder er het risico niet van in. Sterker nog, hij liet zich publiekelijk ontvallen dat al die maatschappelijke instellingen eigenlijk verkapte subsidie krijgen omdat ze geen marktconforme huur opbrengen. Oftewel, men denkt kennelijk dat Assepoester de kip met de gouden eieren onder haar rokken verbergt – of dat die vent uit Wassenaar soms Repelsteeltje heet. Iemand moet al dat achterstallig onderhoud toch betalen – want eigenaar de Gemeente verpatst panden met huurders en al om de mooie jongen met de natte dromen uit te hangen, in plaats van zorg te dragen voor wat er is.

3e akte: de boze tovenaar en het glazen muiltje

Maar wat was er toch allemaal gebeurd met dat plan?* Ja nee, dat was de nieuwe werkwijze. Het is namelijk zóó vreselijk uit de klauwen gesjeesd bij de Stadsgehoorzaal en het Scheltemacomplex… Hm, zeg dat wel! Dat zijn de projecten ‘die we toch maar bereikt hebben’. Als op de langverwachte audiëntie bij de wethouder met een dergelijke loftrompet zijn speech wordt afgestoken, dan heb je alweer gegeten en gedronken (in de zin van Tantalus’ kwelling dan). Die paradepaardjes beloofden wèl eieren, zij “toonden commitment”, maar toen puntje bij paaltje kwam bleken het bodemloze putten. Het doet niets af aan hun glans – integendeel.

Dus daarom doen we nu alsof reguliere kostenstijgingen niet geïndexeerd hoeven te worden. En daarom gaan we ineens subsidies bij de stichtingskosten optellen, alsof die subsidies niet sowieso m.i.v. 2008 op conto van de gemeentes komen. Daarom kiezen we dus voor herhuisvesting van het LVC alléén – wiens huid (het huidige pand) meteen de etalage in kan – wat vervolgens een tekort op de exploitatie laat zien. En omdat het anderhalf keer zo duur wordt, moet het gebouw tot tweederde inkrimpen, sprak de magiër. Daar moet men dan samen (sic) in die rompvariant maar uit zien te komen. Want dàt is de nieuwe werkwijze. Wel, zeer vereerd. Kijk die raad eens enthousiast zijn! Zo’n gevoel voor urgentie is hier nog nooit vertoond.

 Uw veranderingswoede heeft in 2007 al 6,5 miljoen euro aan externe expertise gekost. Van dat geld had u de kleine muziekpodia een eeuw lang kunnen subsidiëren.
(Frank Elkhuizen, voorzitter van STAMPOD n.a.v. een recente bezuinigingsronde)

fotoDat moderne gedoe met dat kaders stellen, dat werkt niet. Het gaat geen moment over de inhoud – sterker nog: het gaat alleen nog over parkeergarages die essentieel zijn voor de begroting. Ook boeit het niet of een bedrag ‘impulssubsidie’ (een koosnaampje voor derving) heet of dat je het kunt besteden. Een financieel kader dat niet wordt afgezet tegen de output getuigt bepaald niet van enige visie. Men rekent zich graag rijk, maar al met al is dit een dure grap. Want het resultaat is dat het LVC een jaar of vijf dakloos zal gaan worden, er geen perspectief is voor de podia in de Burcht en het Muziekhuis z’n tijdelijke status verruild zag voor een permanente – maar dan wel gebonden aan een streng convenant. De sluwe wethouder gaat binnenkort de boer op met zijn glazen muiltje, maar niemand wil met hem trouwen.

foto 1: Zonder petemoei kom je d’r niet. foto 2: De maquette van de Effenaar in Eindhoven; schaal 1:1 in het geval van de Leidse tempel als-ie met de huidige snelheid blijft krimpen.

 
*Zie ook:          Overzicht besluitvorming Muziekcentrum de Nobel
brief van Kleine Nobel naar Kunstcentrum (24-2-’10)
 
aanverwant:  Tempelvrees (over landelijk poppodiabeleid)

verder in deze serie:
de prequel:    Requiem voor een referendum
deel 1:            De her-illegalisering van Vrijplaats Koppenhinksteeg
deel 3:            Creatief boekhouden of: hoe realiseer ik een dierbaar bouwproject
deel 4:            Afrekenen met het geitenwollen circuit
deel 5:            Free market calling Orson… come in, Orson

"U vertegenwoordigt mijn stad niet, u verkwanselt mijn stad" (1)

Een mini-serie over de teloorgang van de democratie in het reeds veelgeplaagde hart van Zuid-Holland. In het woelige jaar 2008 AD teisterden de cultuurbarbaren het stadje met de plaag van hun terreur, alles van waarde verwoestend.

Deel 1: de her-illegalisering van Vrijplaats Koppenhinksteeg

Pal in het centrum van Leiden ligt een smal steegje met een paar schattige oude pandjes, die al 40 jaar in gebruik zijn door allerlei initiatieven. Eigenaar de Gemeente Leiden had er al die tijd van alles mee kunnen doen: verkopen, eigen plannen uitvoeren of, in elk geval, het casco onderhouden met het oog op de toekomst. Maar nee, niets van dat alles. Gebruiksovereenkomsten waren er door de jaren heen maar mondjesmaat, want dat genereert maar weer allerlei rechten. Na verloop van tijd verkeerden de panden in een dusdanige toestand dat men er hoe dan ook geld op toe zou moeten leggen. En zo kon het gebeuren dat in 2005 de gemeenteraad akkoord ging met een plan om de vrijplaats te legaliseren.

De huidige gebruikers van de panden zijn Ontmoetingsruimte de Linkse Kerk en de Weggeefwinkel (beide gerund door het postparlementaire Eurodusnie), Cultureel Centrum Bar & Boos, de Fabel van de Illegaal en sportschool HongYing. Allen runnen hun toko op eigen kracht – dus zonder subsidie – en zullen na legalisatie huur en vaste lasten gaan opbrengen. Er werd besloten dat de Gemeente en Woningcorporatie Ons Doel de uitwendige renovatie op zich zouden nemen, waarna de laatste de boel zou gaan exploiteren. Ons Doel was heel enthousiast om een dergelijk project te gaan realiseren. Vol goede moed werd een traject voor vergunningen en regelgeving opgestart waar alle partijen een rol in hadden. Naar verluidt zag het lokale bedrijfsleven in de toekomst van de vrijplaats een interessante casus voor alternatieve ondernemingsvormen.

windzakken en turbulentie

Rond die tijd begon echter ook de trammelant met de wijkvereniging. Alle denkbare vormen van overlast werden gemeld, tot milieudelicten aan toe, maar nooit werd daar ook maar iets van aangetroffen. Hun gramschap geldt vooral de Linkse Kerk, die er niet alleen visueel het meest uitspringt zo op het hoekje, maar natuurlijk ook heuse anarchisten herbergt. Over Eurodusnie doen immers diverse wilde verhalen de ronde. De wijkvereniging spande allerlei rechtszaken aan (ook tegen de Gemeente, op procedurele gronden), maar heeft er tegen de Vrijplaats niet één gewonnen.

In 2006 gaf Eurodusnie hun stulpje een frisse opknapbeurt. Samen met een architect die bekend staat om zijn smaakvolle restauraties besloot men dat het veel functioneler was om de Weggeefwinkel en eetcafé Las Vegas om te gooien. Dat vormde de opmaat voor veel gehakketak over het bestemmingsplan, met de duimstok in de aanslag, alsmede de suggestie dat het hier om meer dan ondersteunende horeca zou gaan. Vlak voor de opening van de nieuwe ontmoetingsruimte De Linkse Kerk legde de wethouder op een avond georganiseerd door de wijkvereniging uit dat hij niet van plan was om van de ene dag op de andere zonder goede aanleiding te gaan handhaven, omdat geen rechter dat zou accepteren.

Op de blijde dag zelf echter liet de burgemeester de steeg middels hekken versperren(!) op grond van de brandveiligheid(!!). De vrijwilligers die het pand niet wilden verlaten mochten enige uren in de cel doorbrengen en bovendien werd de alcoholvoorraad pontificaal in beslag genomen. Een dag later werd alles (behalve de processen verbaal) weer teruggedraaid en gold alleen een quotum voor bezoekers. En zo bleven de kleinburgerlijkheid van enkele omwonenden en de willekeur van de gemeente elkaar afwisselen op de hindernisbaan richting legale status. Twee raadsleden leenden zich zelfs voor een handtekeningenactie tegen ‘dit illegale café’. Een terrasvergunning werd afgewezen op telkens nieuwe uit de lucht gegrepen gronden.

mayday

Toen in oktober 2007 het ‘lekkere linkse college’ (hun kreet, niet de mijne) zich verstapte m.b.t. het RGL-dossier leek er niet onmiddellijk een man (m/v) overboord: er was nog steeds een meerderheid binnen de nieuwe coalitie vóór legalisatie en bovendien was het proces al bijna voltooid. Alhoewel… in januari j.l. werd het stadsbestuur de mantel uitgeveegd door de rechter omdat niets in hun gedrag erop wees dat ze ergens naartoe op weg waren. Prompt werd het bericht uitgevaardigd dat de legalisering – helaas en tranen met tuiten – moest worden afgelast, want te duur! Het zal niemand verbazen dat bouwkosten door blijven stijgen terwijl jij in de treuzelstand staat, maar normaal ga je dan met de partners onderhandelen of je kijkt de gemeenteraad eens lief aan. Ook Ons Doel moest echter constateren dat de politieke wil daartoe als sneeuw voor de zon was verdwenen.

Waar eens zo’n ruime meerderheid voor de Koppenhinksteeg te vinden was, trof men nu een zuinig kijkende en volledig omgeturnde PvdA en GL-fractie tegenover zich (samen goed voor 14 van de 39 zetels). Men graaide wat in een oude schoenendoos met geruchten, teneinde te verdoezelen wat toch wel een naoorlogs unicum mag heten: dat een luttele 3 ton opeens een huizenhoog obstakel vormt. 18 insprekers kregen die virtuele muur niet omver, al spraken ze als Brugman over de procedure, de gedane toezeggingen en het financiële rookgordijn. Er was zelfs een ambtenaar van een andere gemeente die even kwijt wou dat hij nog nooit zoveel onbehoorlijk bestuur had gezien. Allemaal vergeefse moeite, als je lot allang beschoren is.

par(i)a~ of commercieel?

Vlak voor de overdracht naar Ons Doel trekt de Gemeente dus de stekker eruit, om zichzelf op te zadelen met een weinig kansrijke verkoop en de kosten voor gedane investeringen en herhuisvesting (van alleen die initiatieven die geen inkomsten genereren!). Als achteraf dan ook nog eens blijkt dat het bestemmingsplan al die tijd prima overeenkwam met de ondersteunende horeca (een gegeven waar een tsunami aan controles begin dit jaar geen verandering in kon brengen), dan toont zich een zeer bedenkelijke achterkameraffaire. En ondertussen legt de Gemeente het in haar eigenwaan nog steeds af tegen de beruchte speculant van de Putte, wiens bouwput tegenover het Centraal Station inmiddels tot een unieke stadsbiotoop geëvolueerd is…

Cultureel-maatschappelijke organisaties die de cultuuromslag naar de vrije markt niet kunnen of willen maken zijn sinds enige tijd aangeschoten wild – het ideale jachtterrein voor aaseters als wijkverenigingen, de gevestigde horeca en andere beroepsklagers. Zie ook mijn artikel Tempelvrees, over het popcircuit. Het ondernemersplan van Bar & Boos, geschreven i.s.m. specialist in dit segment de Verandering, werd nota bene afgekeurd door een horeca-adviesbureau omdat het op de inzet van vrijwilligers steunt! En als die vrijwilligers dan als ‘krakers’ te brandmerken zijn – ook al zijn het nog zulke frisgewassen workaholics – dan lijkt het een uitgemaakte zaak … Vrijplaats Koppenhinksteeg gaat er in elk geval tegen in beroep.

 Koppenhinksteeg

In juli 2005 is besloten tot legalisering van de activiteiten van de Vrijplaats Koppenhinksteeg. Dit ingezette proces, dat is uitgewerkt in het plan van aanpak legalisering Koppenhinksteeg, zetten wij voort. Wij zullen geen extra financiële middelen beschikbaar stellen dan die die reeds met “Ons Doel” zijn afgesproken. Ook aan de andere afspraken uit dat plan van aanpak houden wij strikt vast.

(Passage uit het college-akkoord van dec. ’07. Dat er kostenstijgingen waren was op dat moment al enige weken bij de fracties bekend.)

En al dit omwille van de RGL: creatief kapitaal geofferd op het altaar van de Hollandse vrijheid (vrij naar Vondel)

In genoemde trend vervult Leiden een fanatieke rol: as we speak wordt de ene na de andere organisatie om oneigenlijke redenen op de pijnbank gelegd. En waar hebben we dat nou helemaal aan te danken? Alsof de politiek gevoelde aandrang een schimmig pact te sluiten rond een tram waar geen sterveling op zit te wachten, nog niet erg genoeg was, diende dat kennelijk ook nog gepaard te gaan met een ware auto-da-fe (waar eens het vuur ‘slechts’ tot aan de schenen werd opgestookt).


foto 1: typisch krakersbolwerk; foto 3: het stadhuis van Leiden op 1 april j.l. (maar wie het andersom wil zien staat dat natuurlijk vrij) foto 2: geheime agenten kwik, kwek & kwak (vlnr: JanJaap de H (CDA), Jaap van M (beroepsklager) en Frederik Z (VVD))

De website Koppenhinksteeg.nl biedt gedetailleerde informatie, alsmede de rubriek Leiden van Eurodusnie. Daarnaast hebben de landelijke dagbladen recentelijk over dit onderwerp geschreven.

Naschrift: Op 26 februari 2010, vlak voor de verkiezingen, werd de Koppenhinksteeg ontruimd. Sindsdien onderhandelen de organisaties met de gemeente. In de huidige raad is weer een natuurlijke meerderheid voor het voortbestaan van de Vrijplaats.

28 februari 2012: Heden, op de kop af 2 jaar na de ontruiming, is eindelijk de kogel door de kerk: het college is akkoord met het plan om Middelstegracht 36 te verkopen aan de vrijplaats-stichting. Dit pand, waar vroeger Tieleman & Dros en de Leidsche Duinwatermaatschappij (LDM) in hebben gezeten, ligt op steenworp afstand van het Muziekhuis. Zie verder http://www.vrijplaatsleiden.nl/.

Andere delen in deze serie:
0. Requiem voor een referendum
2. Modern strategisch muziekbeleid: het opofferen van de voorhoede
3. Creatief boekhouden of: hoe realiseer ik een dierbaar bouwproject
4. Afrekenen met het geitenwollen circuit
5. Free market calling Orson… come in, Orson

Requiem voor een referendum

Waarom zou de soap over een treintje tussen Gouda en de kust u interesseren? U, die niet langs het traject woont? Omdat het illustreert hoe onvoorstelbaar kronkelig prestigeprojecten zich voortbewegen, hoe kritische burgers via internet de publieke opinie onvermoed kunnen beïnvloeden en … hoe breed gedragen verzet, ondanks een referendum, geen gewicht in de schaal legt zodra de provincie het Hoge Woord* laat vallen.

Haec libertatis RGL (‘Al dit omwille van die stomme tram’)

Wat het helaas niet vermag te illustreren is hoe een klein maar dapper stadje succesvol weerstand bood tegen de overheersing, want dit keer is Leiden echt verloren. Het bestuur heeft de sleutels zonder enige strijd uit handen gegeven en daar o.a. 2 wethouders voor geofferd. Op 12 februari heeft de strijdbare oppositie vergeefs geprobeerd gaten te schieten in de toren van onwankelbare onwil waarin de verraders zich hebben verschanst. De democratie was reeds enige maanden daarvoor in de as gelegd.

Hoe heeft het zover kunnen komen? Voor de voorgeschiedenis, een overzicht van de gebeurtenissen tot aan het referendum van 7 maart 2007, lees Tramlijn-begeerte. Dan nu de balans van de afgelopen roerige periode:

on the right track …

De uitslag van het referendum was glashelder: 69% van de Leidenaren wil niet ‘dat de stad Leiden meewerkt aan de RGL door Leiden’. “Hij komt er niet!” riep ook de PvdA – de kiezer had immers gesproken. De kersverse gedeputeerden van de Provincie lieten echter direct weten daar geen boodschap aan te hebben. Behalve de meerderheid van de Leidse bevolking zijn ook belangenorganisaties als STOOM, ROVER en de Fietsersbond tegen de RGL. De NS liet weten dat ze, nu de RGL er wrsl. niet zou komen, wel weer bereid waren om de tafel te gaan zitten v.w.b. verbreding van het enkelvoudige stuk spoor tussen Leiden en Utrecht.

Er werd besloten een Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) op te stellen, waarbij vrije busbanen over de Hooi- en Langegracht bij gebleken succes op termijn zouden kunnen worden vertramd. Het plan als geheel werd van alle kanten positief beoordeeld, omdat het een integrale visie op alle vormen van vervoer inhield. Sommigen spraken min of meer openlijk de verwachting uit dat die hele tramtrein er al niet meer van zou komen, omdat de provinciale plannen zowel financieel als inhoudelijk behoorlijk bleken te rammelen. Mocht Leiden in de wielen gereden worden, dan kon ze altijd haar bijdrage intrekken en was het hele project in 1 klap van de baan.

… and still hit by a train

Na de zomer bleek echter dat er nogal wat voor nodig is om van een rijdende trein af te springen. Het college wilde in vergaande mate ‘ja’ tegen de provincie zeggen – als zou het Hooigracht-tracé in overeenstemming met het referendum zijn. Dit ging de SP-wethouders te ver: het stomme ding bleek toch de verwachte splijtzwam. Vervolgens werd ook de rest van het college naar huis gestuurd. Oppositie-partij CDA maakte daarop een lenige radslag en schaarde zich ineens achter de RGL, gezien de realiteit en zo… De juridische adviezen over de positie van Leiden blijken nl. zéér verschillend uitgelegd te kunnen worden (zie ook: e en h).

Dientengevolge hebben we nu een ‘breed’ pro-RGL-bestuur (bestaande uit PvdA, GL, VVD en CDA) dat blijft volhouden dat ze het referendum respecteren en dat het maar het beste is om geen ruzie te krijgen met de provincie. Hoe meer gekonkel er aan ons langs trekt, des te meer men in de stad iets heeft van ‘over mijn lijk!’. Daarbij zijn we vooral aangewezen op beproefde methoden uit de Middeleeuwen, vrees ik. Als ons in 2010 wederom de mogelijkheid wordt geboden om onze eigen vijand te kiezen, zullen we die beker dan maar eens laten passeren?

moderne Robin Hoods

Er liggen nog 2 ijzers in het vuur teneinde de Provincie Zuid-Holland te doen buigen. De SP Statenfractie doet een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur om boven tafel te krijgen waarom de Provincie meent zich aan het opstellen van een Milieu Effect Rapportage (MER) te kunnen onttrekken en Stichting Openbaar vervoer Op Maat (STOOM) beent naar de rechter vanwege het dreigement van de doorzettingsmacht*. In mijn kristallen bol zie ik – helaas! – geen van beide zegevieren.

de belangrijkste bezwaren tegen de RGL (z.o. a en b):
1) De berekening van de kosten deugt voor geen meter (voor Leiden geldt bv. dat onder andere de herinrichting van het Stationsplein ad 5 mio en de versteviging van bruggen en overkluizingen ‘niet is meegenomen’), evenmin als die van de exploitatie. De (lokale) kosten voor het ‘alternatieve’ Hooigrachttracé zijn nu op 90 miljoen beraamd.
2) De vervoerswaarde is zeer gering. Het is volstrekt onduidelijk of de RGL-West (richting kust) er gaat komen.
3) Los van de vraag of er eigenlijk behoefte is aan zo’n los lijntje, is het inefficiënt om door de Leidse binnenstad te gaan kachelen. De straten zijn te smal, zo is al eens gebleken. De verkeersveiligheid zal niet toe- maar afnemen.
4) Alle relevante belangengroeperingen zijn tegen, omdat er geen vervoersproblemen mee worden opgelost en alle andere weggebruikers extra in de knel zullen komen.

Het is, kortom, een broodmager en dus onevenredig duur antwoord op vervoersproblemen, waarvan het een aantal nieuwe erbij zal creëren. Er is bovendien veel schade berokkend aan de geloofwaardigheid van de politiek. Gedane zaken, gebaseerd op dromen van stijgende grondprijzen in o.m. het Groene Hart, nemen blijkbaar toch geen keer. De Nationale Ombudsman liet al weten dat de gang van zaken rond het referendum geen schoonheidsprijs verdient. Maar de pluchen stoelendans rond het stalen monster vindt in extase plaats – ons lot ligt in de handen van dwazen.

* Provinciale bestuursdwang of doorzettingsmacht is pas sinds enkele weken van kracht middels de nieuwe WRO (Wet Ruimtelijke Ordening).

relevante links:

van voor het referendum:
a) Enkele feiten
b) De strop of de dolksteek + dossier Paul Bordewijk

2007/2008:
c) Crisis dreigt in Leids college over Rijn Gouwe Lijn
d) ‘CDA mag het opknappen’
e) Nieuw college wil snel beslissing tracé RGL (bevat veel ‘links’) +
dossier SP-Leiden
f) Coalitieakkoord in de Raad (en verder)
g) RijnGouwelijn en Rijnlandroute
h) Het CDA en de RijnGouwelijn
i) Oppositie presenteert alternatieve overeenkomst RGL
j) ‘Provincie kiest RGL Breestraat’
k) Groen licht RGL-dwang Breestraat
l) Weg vrij voor RGL over Hooigracht

toegevoegd: Discussie over de RGL door de binnenstad van Leiden (2005/2010)

Update sept. ’10: De verkiezingen van 2010 brachten ons de wonderbaarlijke herrijzenis van D66 (van 2 naar 10 zetels) en een college met een open beleidsakkoord. Ze huldigen als leidend principe “Geen (medewerking aan de) RijnGouweLijn door Leiden” en vroegen een commissie o.l.v. senator Boele Staal om hen te adviseren hoe daar het beste inhoud aan kan worden gegeven. Uit het rapport, dat op 29-9 aan de raad werd gepresenteerd, komt naar voren dat verzet tegen de provincie zinloos is, maar ook dat een Milieu Effect Rapportage (MER) waarbij alternatieven moeten worden gewogen wel degelijk dient te worden uitgevoerd. Dit gegeven wordt vooralsnog door voor- en tegenstanders zeer verschillend geïnterpreteerd*. In elk geval gaat een MER-traject een jaar in beslag nemen (en in maart zijn er provinciale verkiezingen).

*zie de reacties van de 4 collegepartijen: SP, D66, VVD en CDA

Update april ’11: Op 21 april komt er ineens toch nog onverwachts een einde aan de boze droom, met de presentatie van het akkoord van het nieuwe provinciebestuur. Men wil de RGL over bestaand spoor aanleggen, met vertrambare busbanen richting de kust. Ondanks dat ons steeds werd voorgehouden dat de bestaand spoor-variant pas echt een dure grap was, schiet er nu 100 mio over die van OV naar asfalt wordt overgeheveld. De Ringweg-Oost, waardoor we reeds op voet van oorlog met Leiderdorp waren geraakt, gaat weliswaar nu niet door, maar de Rijnlandroute wel – en wel via het meest omstreden tracé: door Voorschoten, Stevenshof en Oostvlietpolder. Niettemin was het voor velen een feestdag, hoewel de provincie ook heel wat uit te leggen heeft en schadeclaims tegemoet kan zien.

foto’s: 1. aan u de keuze: goedschiks of kwaadschiks. 2. de Blauwe Tram, bijgenaamd ‘de moordenaar’, destijds in de Breestraat. 3. een live-simulatie van het effect van de RGL in de huidige Breestraat.