De klokken van het Zuiden (BIM! BAM!)

Na jaren touwtrekken heeft de Raad van State geoordeeld dat de gemeente Tilburg met recht heeft bepaald dat pastoor Harm Schilder van de Margarita Mariakerk niet voor half acht ’s ochtends de hele buurt wakker mag maken met het beieren van zijn klokken. Schilder voelt zich ernstig benadeeld en stapt ermee naar het Europese Hof. Hij meent dat geen andere Nederlandse gemeente zo stringent optreedt tegen kerkklokken en dat de vrijheid van godsdienst in het geding is. Heeft Tilburg iets tegen klokken of speelt hier wat anders?

korte metten
 
Pastoor Schilder overtreedt iedere werkdag om 7:15 uur de geluidsnormen met zijn oproep tot de vroegmis, met vele klachten tot gevolg. Op een gegeven moment heeft men speciaal voor deze bevlogen dienaar Gods een artikel opgenomen in de Algemene Plaatselijke Verordening, artikel 109a, dat luidt: 

Geluidhinder door vroege oproepen tot gebed Het is verboden om van 23.00 uur tot 07.30 uur door middel van klokgelui dan wel op andere wijze op te roepen tot gebed, in de zin van artikel 10 Wet Openbare Manifestaties, met een geluidsniveau dat meer dan 10dB(A) ligt boven de normen uit het Activiteitenbesluit en meer dan 10 dB(A) boven het referentieniveau van de omgeving. 

De wet- en regelgeving waaraan gerefereerd wordt is landelijk van kracht (zie hier voor het wettelijk kader van deze zaak). ‘Geluid voor oproepen en belijden van geloof’ geldt expliciet als een van de geluiden die normaliter buiten beschouwing worden gelaten. (Evenals pratende mensen en onversterkte muziek zijn dat zo van die geluiden die aan het omgevingsgeluid bijdragen – maar dat mag ook niet op onchristelijke tijdstippen.) Volgens de WOM is de gemeenteraad echter bevoegd om paal en perk te stellen aan de duur en het geluidsniveau ervan.

Tilburg gooit een bijzonder royale schep van 10 decibel bovenop de norm van 70 dB(A): iedere 3 dB extra betekent namelijk een verdubbeling van geluidsvolume. De pastoor heeft dan weer pech met het feit dat ze in Tilburg niet zo vroeg uit de veren zijn, want meestal duurt de nacht maar tot 7:00 uur. Zou hij echter een kwartier later beginnen dan normaal, dan mag hij helemaal de beest uithangen. Vaak kwam hij ruim boven de 80 decibel uit (t.w. 83) – en dat is hard. (De meeste kerkklokken zitten in de regionen rond 70.)

klokkenluider ‘online’

Zelf beweert de pastoor nog maar 25% van de parochianen te kunnen bereiken onder deze restricties. Kennelijk bevindt zijn kudde zich nogal verspreid over deze grote Brabantse stad en hebben die arme mensen nog steeds geen wekkers. En wie zich nu voorstelt dat hij dagelijks wild enthousiast aan de touwen van de klokkentoren staat te sjorren, om telkens met opwaaiende rokken mee omhoog gesleurd te worden, komt bedrogen uit: meneer drukt op een knopje. Wie met de hand luidt, kan zo het volume regelen – nu kan dat kennelijk niet.

Voortaan een SMS-je rondsturen, heeft hij daar al aan gedacht? Men moet met zijn tijd meegaan. In het Italiaanse Chiari hebben ze een iPhone applicatie ontwikkeld waarmee je kerkklokken kan regelen, dus in 1 moeite door zend je de gelovigen een ringtone die het Laatste Oordeel doet verbleken. Je kan er vast ook een begrenzer aan vastknopen, maar dat wil Schilder dus niet. Maar ‘heb uw naaste lief’, zou ik zo zeggen.

Op zondag mogen de omwonenden godzijdank uitslapen. Ironisch genoeg is er nog steeds een landelijke wet van kracht om de zondagsrust te garanderen: de Zondagswet uit 1953 bepaalt dat op geen enkele wijze hinderlijk gerucht mag ontstaan dat de eredienst zou kunnen verstoren. Dat deze zelf overlast veroorzaakt was lange tijd ondenkbaar. Steeds vaker vinden klagers tegenwoordig gehoor (overal in Europa, zelfs in Italië). Op veel plekken is het luiden slechts op hoogtijdagen toegestaan (al zijn er in Friesland dorpen waar dat betekent dat men – tegen alle verbodspogingen in – 11 dagen non-stop doorgaat).

het Heilig hard

Maar hoe komt het nou dat deze priester er van die onTilburgse gewoonten op na houdt? Wel, Margaretha Maria Alacoque, de patrones van de kerk, was de (aan)stichtster van de Heilig Hart-cultus, zo’n beetje de meest devote en fanatieke populaire stroming van de contrareformatie. Harm Schilder volgt alle encyclieken naar de letter en voelt zich meer thuis bij rechtzinnige protestanten dan tussen liberale katholieken – al is naar zijn mening de banvloek van de Paus nog steeds geldig. Vandaar die hang-up met oude gebruiken als dat luiden van de vroegmis.

Ook koesteren ze een speciale liefde voor klokken: alleen de beste zijn goed genoeg. Bij de Heilig Land Stichting dragen alle klokken namen en de grootste, van 1800 kilo, is Margaretha gedoopt. Ze was bedoeld voor de (nimmer afgebouwde) basiliek maar het bleek dat voor de bezoekers van het museum het luiden van de klok teveel decibellen opleverde. Tegenwoordig begeleidt ze, met dat typische gevoel alsof je maag in je schoenen belandt, op passende wijze begrafenissen. Het gewraakte exemplaar van de Tilburgse kerk is maar een klein opdondertje – maar misschien is het een genetisch verschijnsel…
 
foto 1: uitzicht over de Tilburgse wijk waar de martelaren van de MM-kerk wonen; foto 2: een blijkbaar stokdove geestelijke controleert de hartslag van Margaretha.
 

Advertenties

16 Responses to De klokken van het Zuiden (BIM! BAM!)

  1. Egbert Bomers says:

    @Joke
    Leesbaar blog over een onderwerp dat leuk was als geluidsoverlast niet zo ergerlijk was.
    Helaas, je brengt de lezer in verwarring waar je over decibellen (dB) schrijft.
    Bij zaken als geluid spelen twee dingen. Daar is een bron (klok; luidspreker, enz.) en er is een ontvanger (het gehoor van mens en dier).
    Geluidsniveau van de bron verdubbelen (twee dezelfde klokken of luidsprekers naast mekaar) betekent een toename van 3 dB.
    Om de door oren waargenomen geluidssterkte te verdubbelen, moet je het niveau van de bron met 10 dB verhogen.
    De schaal van de subjectief ervaren geluidssterkte loopt niet gelijk met die van de fysische bron.
    Ik denk dus dat je opmerking "Tilburg gooit een bijzonder royale schep van 10 decibel bovenop de norm van 70 dB(A): iedere 3 dB extra betekent namelijk een verdubbeling van geluidsvolume", geen hout snijdt.
    Maar tankmeiden zijn door alle decibellen natuurlijk doof voor kritiek.

  2. Joke Mizee says:

    WAT ZEG JE??? (Sorry, flauw grapje.)
    Na ruim 25 jaar als theatertechnicus heb ik nog steeds het gehoor van een jonge blom – tot mijn spijt, want dat is een hard gelag (niet in het theater maar daarbuiten, wel te verstaan).
    Maar van een subjectieve waarde die in dB’s uit te drukken valt heb ik nog nooit gehoord. Verklaar je nader?

  3. Egbert Bomers says:

    @Joke
    Simpel. Iemand draait aan de volumeknop van een versterker, houdt het oog gericht op de meter in het toestel dat het dB-niveau aangeeft, en vraagt steeds aan een proefpersoon wanneer ie waarneemt dat er een geluidsverdubbeling is bereikt. Gemiddeld schijnt dat niveau bereikt te worden wanneer de meternaald 10 dB aanwijst.
    Ik repte niet van een subjectieve waarde.
    Maar van een subjectieve ervaring van mensen die desgevraagd zeggen wanneer naar hun oordeel de geluidssterkte verdubbeld is.
    Dat is niet bij 3 dB. Weliswaar is bij 3 dB hoorbaar dat het luider klinkt, maar niet dat het geluid verdubbeld is.
    Je ziet, ik bewijs je graag een tegendienst.

  4. Joke Mizee says:

    Ik denk dan dat die volumeknop een andere schaalverdeling hanteert dan dB, Egbert. Ik weet niet beter dan dat Bell een logaritmische indeling gebruikte, niet alleen omdat het dan beter in een grafiekje te prakken valt, maar ook omdat dat recht doet aan de werking van het menselijk oor. Met een factor 10 zou het een stuk makkelijker rekenen zijn, maar helaas. Maar ik zal er nog eens induiken.

  5. Ger Blog says:

    Leuk geschreven. De vraag komt dan op hoe de andere Tilburgse kerken dat doen.

  6. Ely says:

    Paaps tuig

  7. joostsr says:

    @Ely, las gister dat een PVV-kamerlid met verborgen camera twee boerka-vrouwen volgde en in het bijgevoegde commentaar op YouTube zei dat dat "tuig" was. In een latere verduidelijjking zei hij dat nazis en fascisten rustig zo genoemd mogen worden. Om welke reden dan ook heeft de PVV-leiding hem op non-actief gezet, duidelijk verzwijgend met welk gif deze man natuurlijk besmet is geraakt….Wat wilde ik eigenlijk nou ook weer zeggen?

  8. George Knight says:

    @Joke
    Mooi verslag. De beslissing van gemeente Tilburg en de bevestiging daarvan door de Raad van State bezorgen me gemengde gevoelens. De zaak is een kruispunt van belangen en ontwikkelingen. Daarom bij uitstek onze aandacht waard.
    Overheden trekken steeds meer macht naar zich toe en leggen dat met wetten op. Da’s een ontwikkeling die ten koste gaat van de vrijheid van de burger. Maar ook NGO-achtige organisaties worden steeds meer door de overheid gestuurd. Een kerk die uiteindelijk een particuliere religieuze instelling is wordt door het verbod ingeperkt. Harm Schilder en de Margarita Mariakerk trekken aan het kortste end.
    Dat christelijke instellingen geen extra bescherming meer genieten is een goede ontwikkeling. In de pluriformiteit is er geen reden waarom ze een streepje voor zouden moeten hebben op andere religies of levensovertuigingen. Daarom is het goed dat de Margarita Mariakerk teruggewezen wordt.
    Zoals je terecht opmerkt is de Zondagswet een anomalie in een rechtsstaat die zegt een scheiding van kerk en staat na te streven. Het is een relict uit lang vervlogen tijden dat bij de opschoning van de wet uit overbodigheid geschrapt kan worden.
    Ik waardeer trouwens de opstelling van Harm Schilder niet zo negatief. Religie draait om rituelen. Het niet naleven ervan is het eind van het lied. Dat rechtzinnigen in de leer conservatief worden genoemd zie ik dan ook als aanbeveling. Zij begrijpen de kracht van de rituelen en de noodzaak om die goed na te volgen.
    Als iemand dan toch de noodzaak voelt om een religieuze organisatie te leiden, dan is het beter om het te doen zoals het hoort. En niet te verzanden in ietsisme, het funshoppen van de geest. Harm Schilder probeert de secularisering op zijn eigen manier tegen te gaan en bespoedigt dat proces alleen maar door zijn strikte opstelling. Da’s de paradox van religie in de moderne tijd. Dat lijkt me genoegzaam aangetoond in Tilburg.

  9. ATh van der Heijden says:

    Het is inderdaad heel jammer dat een eenmaal ingesteld traditie zo lastig is om af te schaffen terwijl deze klaarblijkelijk lang na de institutie niet veel anders doet dan overlast veroorzaken. Het is net als sigaretten roken, eenmaal begonnen blijf je er nog lang mee doorzeulen, terwijl de aanleiding ertoe al lang en breed is vergeten. Dat is iets wat mij niet goed lijkt te verdedigen met het argument dat ‘het beter is om het te doen zoals het hoort’. Dat is nog altijd een persoonlijke interpretatie, en kan gemakkelijk ook worden aangezien als een dwaling.
    Hier in Leuven heb ik nogal eens te lijden onder een dergelijk verschijnsel, en ik heb me wel eens afgevraagt hoe de burgemeester er op zou reageren als ik aan zijn bureau zou verschijnen met de mededeling "hallo, ik ben christen, en het is 15 minuten later". Ik heb het vermoeden dat de beste man niet zou twijfelen en zich met garantie zal proberen te vrijwaren van een herhaling van een dergelijke intrusie, en terecht; ik denk dat het een veroordeling met tbs tot resultaat zou hebben bij het vertonen van dergelijk krankzinnig gedrag.
    Het is minder dan onschuldig: het niet alleen storend – ik hoef niet te denken dat ik ongestoort door geloofsgebeleving een boek kan lezen, studeren, of naar mijn eigen muziek kan luisteren. Het is tevens een moreel defect: ik moet en ik zal delen in ongewenste activiteiten; het is een vorm van vrijheidsberoving waar ik geen schuld aan heb, en toch moet ondergaan.
    Geloven is naar mijn smaak een activiteit die uitstekend in stilte kan geschieden en waarbij de moraliteit er een van een hogere waarde is om een ander er niet mee lastig te vallen dan omgekeerd.
    Is het erg, klokkengelui? Ja, nu wel.
    500 jaar geleden niet, het was toen een teken van technologische vooruitgang, lovenswaardig. Nu echter heb ik een eenvoudig horloge wat nagenoeg geen bijstelling behoeft en mij de tijd laat zien wanneer IK er behoefte aan heb; ik heb een gsm waarop ik dat kan zien, er zit zelfs een wekker op; op mijn computerscherm zit een klokje; daarboven staat een analoog uurwerk omdat ik dat prettiger aflezen vind; op mijn Palm zitten er 2 wanneer ik een boek aan het lezen ben. Er zijn op deze planeet meer klokken dan mensen, dus de techonologie uit de middeleeuwen is vanuit het huidige perspectief meer dan voldoende achterhaald … en het klinkt wellicht wat belerend, vooruit dan maar: wat doen ‘we’ met achterhaalde technology? Auto’s gaan naar de sloop, net als computers, televisies, alles in feite: dat is ook zoiets ‘zo als het hoort’ – een teken van beschaving, hygiene zo je wilt.
    Priesters kortom, vertonen nogal wat crimineel gedrag, lijden onder meerdere aantoonbare morele defecten, en hoewel het mij een gruwel is, behoeven sociale correctie – of dat nu is middels psychiatrische begeleiding danwel justitieel laat ik in het midden. De klokken zelf hoeven van mij niet te worden gesloopt, al gaan mijn dagdromen – zo eens per 15 minuten – wel eens die kant op.
    … en dan ga ik nu weer verder met mijn verhuisdozen in te pakken, want ik ben het meer dan zat.

  10. Joke Mizee says:

    @Ger: "De vraag komt dan op hoe de andere Tilburgse kerken dat doen."
    Die beginnen of niet zo vroeg, of ze maken minder herrie (wrsl. en/en). Ik denk dat deze ruime norm zo gekozen is dat alleen deze ene bandeloze priester eronder valt – en alle andere kerken ter plaatse niet – maar jij of ik hoeven het niet in ons hoofd te halen om zoveel lawaai te maken.
    @George: "Overheden trekken steeds meer macht naar zich toe en leggen dat met wetten op. Da’s een ontwikkeling die ten koste gaat van de vrijheid van de burger. Maar ook NGO-achtige organisaties worden steeds meer door de overheid gestuurd."
    Ik begrijp even niet waarom het uitmaakt of het een NGO is, of wat dan ook. Het is toch geen inhoudelijke beperking?
    Dat er wetten zijn tegen (geluids)overlast is alleszins redelijk. Niet alle activiteiten lenen zich daar even goed voor, en daar worden de normen ook op afgestemd. Zo is het bv. zeer moeilijk om industrieel geluid (m.n. bouwwerkzaamheden) te bestrijden, terwijl daar best nog wel wat maatregelen te nemen zijn. Ten aanzien van de horeca zijn de regels echter zeer streng – gewoon omdat het kan.
    Muziekgebouwen mogen vaak aan de buitenkant in het geheel geen geluidshinder produceren: de nulmeting, het ‘referentieniveau van de omgeving’, geldt daar simpelweg als norm.
    In een discussie elders over dit onderwerp (t.w. de Tilburgse kwestie) betoogt een jurist dat het discutabel is om te worden opgehangen aan een uitgangswaarde die fluctueert: http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/alle-klokken-luiden-iv/. Dat is helemaal waar, maar dat geldt dan voor alles wat onder het Activiteitenbesluit valt.
    De pastoor komt bv. niet iedere dag boven de 80 dB(A) uit. Ik denk dat dat veroorzaakt wordt door het omgevingsgeluid (m.n. de windkracht). Hij zou nog kunnen eisen dat niet dagelijks een dwangsom kan worden opgelegd, maar bv. over een gemiddelde waarde per maand. Dat zou jurisprudentie opleveren waar ook andere sectoren profijt van kunnen hebben. (Wat natuurlijk niet wegneemt dat hij ongelofelijk wordt gematst!)
    "de Zondagswet [..] is een relict uit lang vervlogen tijden dat bij de opschoning van de wet uit overbodigheid geschrapt kan worden."
    Nou, inderdaad. Het is nog discriminatoir ook, omdat alleen christenen de zondag als speciale dag kennen.
    "Religie draait om rituelen. Het niet naleven ervan is het eind van het lied."
    Jawel, maar dat kan toch ook zonder anderen te hinderen?
    "En niet te verzanden in ietsisme, het funshoppen van de geest. Harm Schilder probeert de secularisering op zijn eigen manier tegen te gaan en bespoedigt dat proces alleen maar door zijn strikte opstelling."
    Nou, hij is hartstikke populair hoor. Zijn zegeningen zijn erg in trek. Niet verwonderlijk, want hij is een man die vanaf zijn vakantieadres de klokken kan laten luiden.
    Maar ik vind het wel bijzonder lenig van geest als hij in 1 adem zegt dat alle dogma’s en encyclieken tot in eeuwigheid gelden, maar ook zijn moderne visie t.a.v. vrouwen en homo’s onderstreept. En dat er weliswaar een banvloek rust op de protestanten, maar dat refo’s de tofste geloofsgenoten zijn die er bestaan. (Maar ja, Moszkowicz komt ook weg met dergelijke logica.)
    @ATh van der Heijden: sterkte!

  11. George Knight says:

    @Joke
    Het maakt niets uit of wel of niet een NGO gestuurd wordt door de overheid. Het zegt wel iets over de groeiende invloed van de overheid. Daarom had ik het zo geformuleerd.
    Los van je terechte opmerkingen over de geluidsoverlast is er ook een politiek aspect. Ofwel, het is ook een mode om sommige activiteiten te beknotten en andere niet. Zo is het merkwaardig dat vanaf 1 januari 2010 geluidshinder van kinderen door de overheid officieel buiten de orde is geplaatst.http://georgeknightlang.wordpress.com/2011/03/21/kritiek-op-kinderkelen-hoort-niet/

  12. Joke Mizee says:

    @George:
    Kinderkelen, da’s inderdaad een bekende bron van ergernis die desondanks in de luwte wordt gehouden. Het is een mentaliteitsprobleem, en dat is natuurlijk weer lastig te ‘handhaven’ (binnen het kosten-batenplaatje van de handhavers).
    Daarnaast vind ik het vreemd dat Mosquito’s zijn toegestaan, die apparaatjes die een geluid produceren dat hangjongeren verjaagt. (Waarom niet iets rustgevends, zoals klassieke muziek? Of ze gaan weg, of ze worden er rustig van.) Er zijn al veel vruchteloze pogingen ondernomen om die dingen verboden te krijgen.
    Als het aan mij zou liggen zou ook 90% van alle bromfietsen zonder pardon van de weg worden gehaald.
    Tja, men pakt wie men ‘aan kan’. Waarom voeren ze een ‘war on drugs’ tegen paddestoeltjes en wiet ipv tegen alcohol en coke, waarom wordt rituele slacht verboden ipv de bio-industrie, enz. enz.
    Regelgeving is vaak een prima ‘wapen’ in handen van de overheid, een stok om de hond te kunnen slaan op het moment dat je van hem af wil. Zo is het leeuwendeel van de gebouwen in Nl. niet brandveilig, maar doorgaans kraait daar geen haan naar.

  13. A Th van der Heijden says:

    … volgens mij is kinderkelen verboden … maar afgezien van deze slechte woordspeling zijn kinderen – zo je wilt – een noodzakelijk kwaad, willen we bijvoorbeeld de culturele erfenis van schuldenlasten & vervuiling effectief overdragen. Kinderlokkers – laat alle kinderen tot mij komen – zijn géén noodzakelijk kwaad. Nog slechtere woordspelling: welke bengels ook in de toren hangen, in beide gevallen is het weerzinwekkend.
    Kinderen verkopen onschuldige onzin, kinderlokkers verkopen misdadige onzin, en tegen een hoge prijs.
    Kinderen maken lawaai om tot ontwikkeling te komen, kinderlokkers maken lawaai om deze te stagneren.
    Kinderen worden niet electrisch aangedreven.
    Voor wat betreft je hangjongeren, die hebben een notoire hekel aan André Hazes, en is bewezen effectief gebleken.
    Voor wat betreft je bromfietsen: 90% van de auto’s kunnen ook van de weg.
    Wapen hoeft niet tussen aanhalingstekens: regelgeving is een wapen, en wordt afgedwongen middels wapens; In de middeleeuwen was geen enkel gebouw brandveilig, dus er is daar vooruitgang. Dat is overigens niet te wijten aan overheden, maar vanuit een breed gedragen volksinitiatief; Mensen zijn – zoals in de middeleeuwen vaak is bewezen – ook niet brandveilig, iets wat algemeen genegeerd wordt, maar waar de overheid wel verwijtbaar wat aan heeft gedaan: het is niet meer toegestaan dat gelovigen besjes laten knappen op een vuurtje in het centrum, en dat is denkelijk niet alleen vanwege de stankoverlast, maar eerder tengevolge van de tegenbeweging door notoire atheisten die mede verantwoordelijk waren voor de franse revolutie … en ach ja … wat is het in Frankrijk lekker rustig … de enige bengels die je er hoort zitten op hun scooter, bezig met hun ontwikkeling, vanwege de stagnatie van een ouwe lullen-kliek.
    En daar geven mensen dan weer hun zegen aan om ze legitimiteit te verschaffen, terwijl ze nauwelijks een haar beter zijn.
    Ik dwaal af. Wanneer gaan we dat klokkengelui stilleggen? Ik geloof dat we een meerderheid hebben …

  14. Gus Bolden says:

    Terwijl, tis zo simpel. Gewoon die klepel jatten.
    Kom op Joke, zwarte broek aan, koltrui, maskertje voor, witte gympies.
    Want een en ander moet wel in stijl!
    En hoppa moven met dat ding, gooi hem in een slootje of zo. :-)))

  15. Jan Bouma says:

    Mutatis mutandis. Ik zou ook niet appreciëren dat "de gelovigen" als de Islamieten mij vijfmaal per dag vanaf hun minaret met megafoon luidkeels oproepen tot gebed. In vroeger eeuwen had men geen adequate tijdsmelding en horloges en dus werden, in het toen nog niet geïslamiseerde land, de eenvoudige dorpelingen die werkten op het land opgeroepen tot gebed ofwel soms het Angelus door de kerkklok te beieren. Dat alles natuurlijk ter meerdere glorie van de bedienaren des geloofs en hun algemene welzijn. Voor mij mogen alle rituelen (waaronder geluidsherrie) achterwege blijven. Zie ook: "A.Th van der Heijden" 13:52 uur.
    De hinderlijke geluidsgrens is 55 Decibel; gevelbelasting. Maar stilte is te prefereren. Er is al herrie genoeg zonder dat we dat kunnen reguleren.
    (Ik kwam bij toeval langs om te zien of Joke Mizée nog bestaat en ook het Volkskrantblog. Ja dus).

  16. edwin ijsman says:

    Ik woonde ooit vlakbij een kerk die op zondag wel redelijk wat herrie maakte. Ik ervoer het nooit als overlast, maar bij gebeier dagelijks zo vroeg op de dag kan ik me wat voorstellen. Ik stel voor dat we na dit succesje verder gaan met het bestrijden van de maandelijkse maandagssirene, een belachelijk relikwie uit de koude oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: