Muziek: de Andalusische bakermat en de snaren der harten

Het snaarinstrument de oud geldt als de voorloper van de luit en de flamencogitaar, die eveneens (van oorsprong) fretloos en dubbelsnarig zijn. Ook de mandoline en de saz, die samen weer de bouzouki voortbrachten, zijn er indirect mee verwant.

Vanuit Al-Andalus en via de berbermuziek heeft zij grote invloed uitgeoefend op de muziek van (niet alleen het Midden-Oosten maar) een aanzienlijk deel van onze aardbol. Ook de (joodse) sefardische muziektraditie heeft veel aan het ontstaan van deze smeltkroes bijgedragen en put er nog steeds uit.

De hedendaagse oud heeft 11 snaren (5 dubbele en 1 enkele) en wordt bespeeld met een plectrum. Hieronder 3 wereldnummers om te illustreren welke verschillende kanten je daar allemaal mee op kan.

1 oud is geen oud: Ya Rayah en Rachid Taha


Uit de Andalusische muziektraditie is onder andere de raï-muziek voortgekomen. Raï kenmerkt zich doordat het lied, de zang en de persoon van de zanger het meest op de voorgrond treden. Onder de Grote Drie (naast Faudel en Cheb Khaled) neemt Rachid Taha de plaats in van het ruwe bolster-type – de Franse Jacques Brel zeg maar.

Taha maakte van de Algerijnse moderne klassieker Ya Rayah een wereldhit, later weer gecoverd door de Griek George Dalaras samen met het orkest van het Servische wonderkind Goran Bregovic. Waar Ya Rayah over reizen en heimwee gaat is Ki An Se :Felo (:f = th) een liefdeslied – maar je hoort het er niet aan af…

Waar blijft nou de oud? Ze is maar in haar eentje en verzuipt een beetje in de algehele onstuimigheid en de overdadige orchestratie, maar heeft haar momenten. Wat dat betreft kwam haar rol beter tot z’n recht in de bouzouki-versie van Dalaras. Ook het Orchestre Andalou d’Israel (jawel!) heeft een versie opgenomen, in het arabisch.

2 oud is al een heleboel oud: DuOud en Mehdi Haddab

Voor Mehdi Haddab, die evenals Taha Algerijnse wortels heeft, draait alles om de oud. Ik maak me er hier lui en dankbaar vanaf met de lovende woorden van de Womad-site en een paar linkjes (maar niet vooraleer nog even vermeld te hebben dat Speed Caravan (zie muziek-linklijst) deze zomer op het festival Mundial optreedt):

If you’ve never regarded the oud – the fretless lute at the core of so much traditional Arabic music – as a rock’n’roll instrument, then you’ve clearly never heard Speed Caravan or the frenetic and joyous playing of Mehdi Haddab. Once part of Parisian-based global electronica trio Ekova and then half of the experimental oud duo DuOud with Jean-Pierre Smadja, to call Haddab the Jimi Hendrix of the electric oud would, of course, be a hopeless cliché. But it’s not that far from the truth. Now working as Speed Caravan with bassist Pascal Teillet and former Ekova electronic beat mistress Hermione Frank, the Algerian-French trio create music that references The Cure and The Chemical Brothers alongside Algerian rai and other Arabic influences in a glorious collision of global sounds and styles. Their debut album Kalashnik Love features guest appearances by Rachid Taha and members of Asian Dub Foundation.

In DuOud, dus, ontmoeten twee tot de tanden gewapende oud-spelers elkaar in een opzwepend duel – Haddab en de al even vingervlugge Smadja. Aangezien ik echt niet kiezen kon, hierbij zowel het nummer Zanzibar als The Chase, een cover van Giorgio Moroder (en het thema van de film Midnight Express):

3 oud is geen eitje! Trio Joubran meets … Jim Morrison??

Het Trio Joubran bestaat uit drie Palestijnse broers met een klassieke inslag. De combinatie van maar liefst drie ouds is bepaald geen sinecure, en is dan ook uniek. Er wordt knap geïmproviseerd en geen uitvoering is dan ook hetzelfde. In een live-opname van het nummer Safar (‘Travel’) gaat Samir na een kleine twee minuten over in een bekend thema, dat te boek blijkt te staan als de ‘al Astorius sentence’: ‘Dezelfde zin komt voor in ‘Spanish Caravan’ van The Doors. Niet alleen in de Arabische muziek vormt hij een klassieker, ook in de flamenco is het een oude bekende.’ (bron)

– Asturias
Update: Het is ook bekend als Leyenda van Isaac Albéniz. De wiki-entry daarvan werpt enig licht op de naamgeving (naar Asturia(s), een Spaanse streek) en vermeldt nog een aantal andere bekende toepassingen, zoals in Eight Miles High van Roger McGuinn.

  • Safar door Le Trio Joubran
  • Spanish Caravan door The Doors
  • Leyenda door John Williams (flamencogitaar)
  • – Asturias door de flamencogroep van Carlos Saura (cello en voetenwerk)

zie ook: Everything You Ever Wanted To Know About… ALBÉNIZ’S LEYENDA (Preludio-Asturias)

Lamma Bada
Update 2: een ander bekend werk dat Samir Joubran graag ten gehore brengt en dat zijn oorsprong vindt in Andalusië, is Lamma Bada. Het is een arabische muwashah die minimaal uit de 14e eeuw stamt, maar door sommigen zelfs aan Ziryab wordt toegeschreven. Alhoewel de melancholie er vanaf druipt, handelt de tekst over een wiegende dame. De uitvoering door het Spaanse Radio Tarifa – die ik zelf prefereer – is echter een ode aan ‘la tristeza’. 

Advertenties

22 Responses to Muziek: de Andalusische bakermat en de snaren der harten

  1. laila says:

    Dit is mooi!.
    Ooit heb ik voor een geliefde een plaat van Paco Pena gejat en Goran Bregovich is te gek!
    Als ik tijd heb ga ik het allemaal beluisteren.
    Nu hoorde ik even een stukje van The Chase.

  2. Helena says:

    Mooi!
    Hou erg van dit soort muziek (en ook van Turkse muziek). Ken Ya Rayah ook van Cheb Khaled! Luister nu naar duOud, Chase, maar daar moet ik weer wat aan wennen.
    Ken je Natacha Atlas? Ook erg mooi!
    Het lied Ki An Se: Felo van Bregovic is ook door de Turkse zangeres Sezen Aksu bewerkt, met als titel: ‘Erkekler’.Reactie is geredigeerd

  3. Joke Mizee says:

    @laila: Bregovic, ja nou. De connectie met de balkanmuziek is meervoudig, want loopt ook via de Roma, en ook zijn instelling (van levenslust en humor) komt overeen. In de Balkan kan niet iedereen zijn interpretatie evenzeer waarderen: sommige mensen vinden dat hij en Emir Kusturica (voor wiens films hij de muziek schreef) een te stereotiep beeld van hun cultuur uitdragen.
    @Helena: Natacha Atlas ken ik al heel lang omdat ze met veel artiesten heeft samengewerkt, maar live vond ik haar erg tegenvallen. Sinds ze bij TransGlobal Underground weg is vind ik er ook niet veel meer aan (aan allebei niet). Maar Turkse muziek put voor mijn gevoel uit een andere traditie dan bv. de Andalusische en sufi-stromingen – meer Aziatisch. Misschien ben ik maar met een beperkt deel ervan in aanraking gekomen, maar ik vind het Turkse basisritme best sterk en swingend, maar het is ook vrij basaal en altijd hetzelfde. (Zelfs tot in http://www.youtube.com/watch?v=IVyqMj5Zhy4 kom je datzelfde ritme tegen.)
    Ik heb trouwens nog een aanvulling op het laatste gedeelte van dit blog, met dank aan blogger Last Summer.

  4. maria says:

    Zeer mooie muziek die ik niet kende.

  5. Helena says:

    Moet zeggen dat ik de eerste CD’s van Natacha Atlas wel mooi vond, maar de laatste tijd volg ik haar niet meer zo.
    Dacht dat sufi toch ook uit Turkije komt, denk aan Mercan Dede (maar dat is meer een mix van modern met traditioneel).

  6. Joke Mizee says:

    Jazeker, maar het ligt ook aan mijzelf en mijn smaak. Het aanbod is niet groot, Turkse sufi is meestal Koerdisch. Mercan Dede kende ik niet, maar laat zien dat het zich goed leent voor moderne trance. Bij het podium waar ik gewerkt heb kwam de mix met jazz het meest voor. Beide stijlen hebben echter niet mijn allergrootste voorliefde. Maar ik ben altijd in voor tips o.h.g.v. mooie sufi-muziek, en ook gnawa – zowel traditioneel als in een modern jasje. (Etcetera – er is zoveel moois waar we nauwelijks weet van hebben…. plus natuurlijk ‘dat ene nummer’.)
    [Voor wie van jazz-fusion houdt is het wrsl. verrassend om te horen dat Dhafer Youssef (ook een oud-speler) tevens over een zeer zuivere zangstem blijkt te beschikken – zo bleek onlangs in het http://www.youtube.com/watch?v=FQHecBf3_uM&feature=related.%5D

  7. martin says:

    Van Dhafer Youssef is er wat mij betreft nog een http://www.vpro.nl/programma/vrijegeluiden/afleveringen/40045055/media/40975739/ in Vrije Geluiden. Als je het nog neit kent het programma zal je zeker aanspreken gezien bovenstaande blog.

  8. Summer says:

    Mooi blog Joke: "spekje naar m`n bekj’…:)
    Even ter aanvulling: "Leyenda"is een gedeelte uit het stuk "Asturias". Heb het later opgezocht in een van m`n blogs. Ja, nu zou ik eigenlijk moeten linken. Maar jouw blog voorziet al zo rijkelijk in wetenswaardigheden. Het is wel leuk dat hedendaagse composities vaak klassiek zit verweven. Voorbeelden te over.
    Ja, er is zoveel moois waar we (nog) geen weet van hebben. Net als met onbekende gerechten: gewoon proeven en dan weet je het pas.

  9. Summer says:

    Had maar meteen gezegd dat je een nieuw muziekblog had, want het is zeer uitgebreid, diepgaand en mooi. Daar komt men de Pasen wel mee door. Toevallig dat ik net weer internet had toen je… die drie snaarinstrumentenspelers toonde. Ik heb een hoop in te halen wegens internetproblemen en pc carsh. Multicausale toestand, dus moeilijker uitzoeken waar de oorzaak lag.
    Even over onderhavig blog. Knap dat je een brede, maar ook dieper gaande kijk op muziekstijlen hebt.
    Terwijl ik dit typ, ik geloof bijna m`n oren niet, zit er iemand in een der belendende tuinen op een acoustische gitaar te spelen. Het is nog vrij warm buiten.

  10. Joke Mizee says:

    @Martin: grappig deze connectie, dat ik bij jou reageerde over de Westelijke Sahara en jij vervolgens weer hier aanvult. Weet je heel misschien ook wat over gnawa-fusion, nee zeker?
    [De ‘gnaoua brotherhood’ stamt volgens de ‘Rough Guide to World Music’ (een boek) af van voormalige slaven uit Mali en de Soedan die in Marokko terechtgekomen zijn. Hun voorvader heette Sidi Bilal, een Abyssijnse slaaf die werd vrijgekocht door Mohammed. Hij zou de metalen kleppers uitgevonden hebben die karakteristiek zijn voor die muziek – en die zich goed lenen om te samplen! Gnawa (of gnaoua) is een sufi-stroming die je vooral tegenkomt rond Marrakesh.
    Je kunt gerust stellen dat er vanuit de islam vnl. weerstand tegen muziek heeft geklonken, maar dankzij de sufi’s is dat niet alleen maar zo. Hun invloed strekt zich uit tot Senegal in het zuiden en de grens met China in het oosten, maar staat tamelijk los van ‘wereldlijke’ muziek.
    De Westelijke Sahara en Mauretanië horen tot de Maghreb. Hun muziek is (volgens datzelfde boek) een mix van afrikaanse en berbermuziek – n.m.m. andere dan de Marokkaanse berbers, een ‘ruiger’ volk ook om te zien en met een kaste-systeem, maar toch vallen de Touareg blijkbaar onder %20http://en.wikipedia.org/wiki/Berber_music#Tuareg. Muzikaal zijn de vrouwen prominent aanwezig met o.m. (trommel)ritme en zang, een klaaglijke, doordringende zangtechniek die doet denken aan Oumou Sangaré (Mali) en Aster Aweke (Ethiopië). Een bekend gezelschap uit die regio is Dimi Mint Abba. Dit is dan weer muziek die ik ‘klassiek’ het mooist vindt.]

  11. Joke Mizee says:

    @Summer: nee joh, hou je niet in en plaats gerust die link! Hoe meer moois, hoe liever. Zonder jou was ik niet verder gekomen dan The Doors en dat was toch niet mijn grootste aha-Erlebnis in deze. Jouw muziekblogs hebben me aan het nadenken gezet waarom sommige snaarinstrumenten me meer aanspreken dan andere – want ik ben i.h.a. het meest gericht op zang en ritme.
    Het is idd. vaak verrassend om met muziek in aanraking te komen waar je niet naar op zoek was, dat was beslist het leukste aspect van mijn werk.
    Een ander stuk uit mijn linklijst dat hier nog bij past is http://www.youtube.com/watch?v=liiKaDS7ZrA van Imetlaa, een berbergezelschap, hier gespeeld samen met het Nederlands/Spaanse ‘Nl Mundo’, de band van Johan Frauenfelder. Het toont de nauwe verwantschap met de flamenco. En hou je vast als Herminia gaat zingen!
    Waar ik ook al jaren gek op ben is Radio Tarifa, genoemd naar het zuidelijkste puntje van Spanje. Hun repertoire bestaat uit moderne bewerkingen van vaak zeer oude liederen Bij hen zie en hoor je naast flamenco duidelijk ook de Sefardische invloed, zoals http://www.youtube.com/watch?v=5UsggWFpqlo, en de Moorse (zoals in het bekende Lamma Bada*, maar zo te zien moet ik maar eens leren uploaden in youtube…)
    * http://www.youtube.com/watch?v=tEwK7YYFt_g is voor het idee wel aardig, vanaf 2:30 tòt een minuut later die vrouw gaat zingen (dan wordt het ineens afgrijselijk…).Reactie is geredigeerd

  12. martin says:

    Nee Joke, daar wist ik inderdaad helemaal niets van af.
    Zelf situeeer ik de Touareg niet in de Westelijke Sahara noch in Mauretanie, maar ik kan er naast zitten. In het Zuiden wonen de Peul en Wolof. Mogelijk in het Oosten van Mauretanie.Reactie is geredigeerd

  13. Joke Mizee says:

    Ik puzzel ook maar wat, het was me liever geweest als de Rough Guide was ingedeeld naar volkeren ipv naar landen. Het verbaasde me dat in de Westelijke Sahara berbers wonen, maar het behoort i.i.g. tot de westelijke Maghreb – en toen zag ik dat de Touareg tot de berbers worden gerekend (http://en.wikipedia.org/wiki/Berber_music#Tuareg, verbeterde link). Iets te kort door de bocht misschien. Het valt nog niet mee, muzikale antropologie…Reactie is geredigeerd

  14. Joke Mizee says:

    Deze http://www.youtube.com/watch?v=H1RC3KfRfp0 Yatathana is stukken beter! (Het grote verschil zit ‘m vaak maar in 1 letter.)

  15. Summer says:

    Joke , "Overdrijven maakt de zaak duidelijk", luidt zo`n gezegde, maar "Ere wie ere toekomt" is er ook eentje… en die eer is ècht aan jou. Jij komt met heel aparte dingen altijd. Dingen die menigeen niet eens weet te vinden. En dat is heel wat anders dan min of meer bekende componisten en overleden muzikanten weer uit de stofnesten halen. Ha!
    Zo, nu kan die wel weer. Raad eens wat? Ik weet niet eens meer op dit moment wat ik had willen linken. Nou wordt ie mooi! Had ik veel steken laten vallen, na bijna zes weken pc- perikelen(welke begonnen met stukgaan van geluidskaartje, waarop successievelijk het hele geheugen werd aangetast( en als je `t mij vraagt meteen ook mijn geheugen…)
    Raar maar waar: via een leen -"kleptop" hoogstnoodzakelijk dingen gedaan en gewerkt en ook nog wat geblogd, tot ook die mogelijkheid werd uitgeschakeld. Stukje bij beetje stierf het geheugen af. Je kunt, wonderlijk genoeg de eerste tijd toch nog de pc gebruiken, maar je gegevens verdwijnen.
    Draadloos netwerken heeft ook z`n nadelen want je raakt snel van de zender.
    Diverse helpers in de vorm van pc- service en een monteur over de vloer gehad, urenlang, zonder echt resultaat. Gisteren weer eigen internetverbinding en nieuwe pc in werking. Nog lang niet alles is gedownlad en overgezet maar met beperkte middelen kan ik ook uit de voeten. Je wordt inventief en wat je al zei: wat ben je blij als je alleen al weer geluid(muziek) kunt horen. Ik telde m`n zegeningen met een grijns van oor tot oor. Zes weken! Overvol postvak. En dan naast de pc nog meer gedoe met andere kapotte dingen… Wet van Murphy in werking, je weet wel.
    Die berbermuziek is ook heel speciaal!
    Dit is, zoals ik al opmerkte, een blog waarmee men de Pasen wel zoet door kan komen:))

  16. anoniem says:

    http://www.volkskrantblog.nl/bericht/221885
    Toch gevonden:
    "Muziek, romantiek en een goeie sigaar"luidt de titel van het bericht. Hierin bevindt zich een originele geluidsopname van de componist Albeniz zelf, daterend uit 1903. De bakermat dus van jouw link naar de hedendaagse moderne versie, Joke.
    Verder diverse uitvoeringen van Asturias-Leyenda( vertaald:legende)op piano, op gitaar en door orkest.

  17. Summer says:

    Sorry van dat anoniem. Ik moet nu telkens handmatig invullen, lukt niet om de naam vast te zetten.

  18. joostx says:

    @Joke,
    ik heb een vorige weblog weggehaald wegens reclameklachten
    maar deze reclame zal je bevallen:
    Hoe gaat dat, ja, dat weet je zelf wel. Je hoort iets dat je leuk vindt, je krijgt associaties, praat met mensen, surft wat op het internet en opeens vind je weer parel na parel. Geniet van de volgende link. Op deze site is meer te zien dan Muriel Anderson. Enjoy!
    ( heb even geduld met de reclame en het laden van filmpjes)
    http://asgn.tv/?channel=mainChannel&videofile=asgntv/asgn08/tfsasgn08_acoustic02_muriel1
    O! Deze mag niet ontbreken! Trace Bundy! Geloof je wat je ziet!?!
    http://asgn.tv/?channel=mainChannel&videofile=asgntv/asgn08/tfsasgn08_acoustic05_trace1
    Nee, niet weg gaan! Andreas Oberg, de onmogelijke man komt nog!
    http://asgn.tv/?channel=mainChannel&videofile=asgntv/asgn08/tfsasgn08_acoustic08_andreas1

  19. Blew says:

    Morrison jatte alles waar hij mee weg kon komen, dus dat is niet gek. Doorwrocht verhaal, mooi!

  20. Philip says:

    Wikipedia waardig

  21. Joke Mizee says:

    Of beter nog http://www.last.fm, een user generated website waar je (vrijwel) alles op muziekgebied vindt. Maar dank voor het compliment!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: