Het opruiende element

De ongetemde meningsuiting en het mensenrechten-kader

In januari van het jaar onzes heren 2009, een half jaar nadat het Openbaar Ministerie de aangiftes tegen Geert Wilders niet ontvankelijk had bevonden, heeft het Hof van Amsterdam hen in het ongelijk gesteld. Dit leverde een stormvloed aan meningen over de staat van de Nederlandse rechtsgang op. Woensdag 28 januari was er in Leiden een zgn. actualiteitencollege met een openbare discussie tussen onder andere de topman van het OM Joan De Wijkerslooth en de grote aanstichter achter de ommezwaai, mensenrechtenspecialist Rick Lawson. Lawsons artikel Wild, Wilder, Wildst (NJCM nr. 4 2008) wordt aangehaald in de recente uitspraak van het Hof. Hieronder een samenvatting van de bijdragen aan de discussie:

Actualiteitencollege: Het Amsterdamse bevel tot vervolging Geert Wilders

Sprekers:
* Prof. mr. J.L. De Wijkerslooth (Joan) -> Straf(proces)recht + procureur-generaal van het OM
* Prof. mr. A.W. Hins (Wouter) -> Mediarecht
* Prof. dr. R.A.Lawson (Rick) -> Bescherming van de integriteit van het individu
* Prof. mr. J.H. Nieuwenhuis (Hans) -> Burgerlijk recht

De Wijkerslooth :

Het sepot was op technische gronden (niet beleidsmatig (inhoudelijk)), te weten: de feiten zijn niet strafbaar.
Ten 1e: Aan 137 c & d WvS moet nog worden toegevoegd door de wetgever de zinsnede: “onmiddellijk of middellijk”. GW richt zich niet tot mensen, maar (het product van) de godsdienst [maar beledigt indirect de groep].
Ten 2e: Het opruiende element ontbreekt.
 
Hins
:
De motie-Bos van 10-2-’05 had als dictum: intensiever vervolgen van haatzaaien, racisme en discriminatie. GW was een van de ondertekenaars van die breed onderschreven motie – waarom willen hij en Rutte haatzaaien dan nu vrijgeven? Er is consensus om onderscheid te maken tussen uitingen en gedrag en dat oproepen tot geweld strafbaar moet blijven. Aan het andere uiteinde bevindt zich kritiek op ideeën. Voorbeelden daarvan zijn “de Koran is een fascistisch boek” en het civiele kort geding van de Nederlandse Islamitische Federatie tegen Fitna op 7 april vorig jaar. De huidige aanklacht baseert zich op rechtsoverweging 10, een verwijzing naar de vrijheid van godsdienst, die wordt uitgelegd alsof dat recht geeft op bescherming. Ook wordt het geval uitgelegd als een botsing van 2 grondrechten. Wel, normaal gesproken staat meningsuiting 2-0 voor. Uitlatingen als “grenzen dicht” en “alle moslims het land uit” zijn echter zeker geschikt voor vervolging.

Lawson :
De rol en invloed van internationale tribunalen is enorm toegenomen en ook om het Europese Hof kan men niet meer heen. De keuze van het OM om Wilders niet te vervolgen leunde dan ook zwaar op uitspraken van het EHRM als de beroemde Handyside-uitspraak* uit 1976(!) en Castells vs. Spanje (’92), dat ook om een volksvertegenwoordiger draaide. Maar er zijn ook recentere uitspraken, zoals Zana vs. Turkije (’97) en Erbakan (’06), die illustreren dat aanzetten tot intolerantie de grenzen van de vrijheid van meningsuiting te buiten gaat. Ook in het geval van overtreding van art. 17 EVRM (Misbruik van Recht) biedt een beroep op art. 10 geen soelaas (Norwoord vs. UK, ’03). Conclusie: het Hof van Amsterdam heeft beter naar Straatsburg gekeken – m.n. naar recente jurisprudentie – dan het OM.

*‘Freedom of expression constitutes one of the essential foundations of a democratic society (..) it is applicable not only to information or ideas that are favourable received or regarded as inoffensive or as a matter of indifference, but also to those that offend, shock or disturb the State or any sector of the publication. Such are the demands of that pluralism, tolerance and broadmindedness without which there is no “democratic society”.’

Nieuwenhuis:
Dit is een slechte zaak voor de politiek en voor het strafrecht. En dan te bedenken dat moslims van het debat zouden worden uitgesloten! Met ‘haatzaaien’ en ‘groepsbelediging’ legt het Hof de lat wel laag. ‘Haatzaaien’ staat niet in van Dale – het (concretere) aanzetten tot haat, discriminatie en geweld vereist een opruiend element, precies datgene wat het OM niet zag. Intolerantie en minachting is geen haat. Als men ‘over’ een groep mensen geen uitlatingen mag doen die ‘diskwalificeren en minachten’, zoals de wet stelt, kan men Dante, Voltaire en W.F.Hermans ook wel posthuum voor de rechter slepen. Het strafrecht moet de ‘ultimum remedium’ blijven.

geen geseling, wel een tik op de vingers

Om te beginnen was het een welkome bevestiging van de aanwezigheid van gezond verstand dat alle sprekers het standpunt van Mark Rutte en Afshin Ellian, om de meningsuiting zo zeer vrij te geven dat slechts het oproepen tot geweld nog strafbaar zou zijn, breed lachend afdeden als zijnde volstrekt absurd. Ellian, die op opvallende wijze ontbrak daar in het rechtenbolwerk aan het Steenschuur, had zich helaas laten excuseren.

De noodzaak tot vervolging hangt natuurlijk nauw samen met de ernst van de beschuldigingen. Behalve Lawson was geen van de sprekers nou zo overtuigd van de reële impact van Wilders’ uitlatingen. Het moge nu maar eens juridisch blijken hoe ver negatieve beeldvorming mag gaan voordat het schadelijk geacht mag worden. De Wil van Europa, die ons vaak zo eenzijdig wordt uitgelegd, is dus wel degelijk dat juist parlementariërs een zekere verantwoordelijkheid dragen ten aanzien van het aanzetten tot intolerantie – een verantwoordelijkheid die haaks staat op de interpretatie die Geert Wilders aan de vrijheid van meningsuiting geeft.

Persoonlijk vind ik het vreemd dat we steeds maar weer uitkomen op die belediging van een godsdienst, terwijl de uitspraken waartegen aangifte gedaan is toch wel heel wat meer inhouden dan dat. Is dat omdat alleen de vrijheid van godsdienst nog op kan wegen tegen het welhaast sacrale recht op meningsuiting? Dit is een proefproces, een opwaardering van het ‘haatzaai-artikel’ 137, en tòch moet godsdienst er weer bijgesleept worden! Zo zonde…. Verscheidene sprekers spraken hun voorkeur uit voor een civiele procedure, wat me redelijk in de oren klinkt. Laten we grenzen aangeven zonder de reikhalzende martelaren hun zin te geven.

het spook van W.F. Hermans

Hans Nieuwenhuis, de vierde man bij het klaverjassen, liet zich ‘live’ toch minder uitgesproken uit over de kwestie dan daags erna in de Volkskrant – al zijn kreten als “Voor een fatwa hoeven we voortaan niet meer naar Teheran” en “De katholieken! Dat is het meest schunnige, belazerde, onderkruiperige, besodemieterde deel van ons volk! (W.F. Hermans)” wel degelijk langsgekomen. Folkert Jensma was blijkbaar ook aanwezig (al hadden wij helaas niet het genoegen) en echoode die woorden in NRC. In zijn enthousiasme vergat hij te melden dat een bescheiden meerderheid van de zaal zich uiteindelijk achter Lawson schaarde.

Dante, Voltaire en Hermans ‘dan ook maar vervolgen’ … hij doet het altijd goed, het eeuwige Verlichtings-fundamentalische argument. Wij Nederlanders, wij laten het bij een beminnelijk glimlachen bij het horen van onze lieveling Hermans. En wat zijn wij daar trots op! In de pauze had ik met Maria, die mij meegesleept had, dan ook een levendige discussie over het vermaledijde Hermans-cliché, dat ons weer herinnerde aan de Grote Afwezige (die zich via Nieuwenhuis toch verzekerd wist van de obligate inbreng van zijn inmiddels vertrouwde handelsmerk).

Haar stellingname: “Hermans kritiek treft hier niet alleen de katholieken, maar ook het ongereflecteerde ressentiment. Cyrille Offermans: “[…]onder verwijzing naar W.F. Hermans riep [Afshin Ellian] Nederlandse schrijvers en kunstenaars op ‘grapjes’ te maken over de islam […] Hermans richtte zijn satirische pijlen (in een strikt literair kader, waar sowieso andere wetten gelden) op een van oorsprong religieus instituut dat in Nederland al decennialang de politieke dienst uitmaakte, zoals satire van oudsher gericht is op ridiculisering en ontwrichting van de plechtige praatjes van de machthebbers, niet op het trappen naar beneden.” ” Let u vooral even op het (door mij schuingedrukte) woord ‘satirische’.

De mijne: “Vorig jaar [2006], tijdens het debat De Botsing van Grondrechten, sloeg Ellian [Fawaz Jneid] nog met citaten van Nietzsche en W.F. Hermans om de oren, met de mededeling dat die vorm van kritiek in het Westen […] hogelijk wordt gewaardeerd – maar nu hij Ellian een ‘kwaadaardig gezwel’ noemt, wordt dat niet als een waardevolle bijdrage beschouwd. [Er werden nota bene kamervragen over gesteld…] Toen en ook nu weer verzoekt de imam om richtlijnen voor wat dan wel en niet gezegd mag worden.” De grote strijders voor de meningsuiting meten steevast met verschillende maten en hun geloof in hun missie is blijkbaar niet zo sterk dat ze zelf wat kunnen lijden. We moeten af van die preoccupatie met geloof. Dit gaat om hele andere dingen.


~.~.~.~


de zaak Féret
Aanvulling/update: Op 16 juli 2009 is een soortgelijke zaak door het Europese Hof bekrachtigd, nl. die van Front National-lid Daniel Féret vs. België. Féret was eerder door de rechter veroordeeld tot een taakstraf en verlies van zijn passieve en actieve kiesrecht voor 10 jaar. Rechtsdeskundige E.J. Dommering stelt in zijn bespreking:

“Politici hebben volgens het EHRM ten deze een bijzondere verantwoordelijkheid waarop ze ook juridisch kunnen worden aangesproken. Dit is al een eerder ingezette lijn en het arrest komt dan ook niet uit de lucht vallen. Gelet op de grote bescherming die zij anderzijds genieten, zal er een duidelijke afbakening moeten plaatsvinden tussen haat en extreme politieke standpunten. Om die afbakening uit te voeren zul je dus ook naar het geheel van uitspraken en beweringen moeten kijken: het gaat niet zozeer om het kwetsende of schokkende karakter daarvan als wel om de systematische aanval en uitsluiting van een bepaalde bevolkingsgroep die aan die uitspraken ten grondslag ligt.”

Elsbeth Etty liet zich in haar beschouwing zeer kritisch uit over de gevolgen van deze uitspraak voor de vrijheid van meningsuiting. Hoe het ook zij, ‘godsdienst’ komt in de kwestie niet één keer ter sprake.

"U vertegenwoordigt mijn stad niet, u verkwanselt mijn stad" (5)

Een mini-serie over de teloorgang van de democratie in het reeds veelgeplaagde hart van Zuid-Holland. In het woelige jaar 2008 AD teisterden de cultuurbarbaren het stadje met de plaag van hun terreur, alles van waarde verwoestend.

Deel 5: Free Market calling Orson … come in, Orson

Hoe men het op Planeet Politiek toch verzint mag Joost weten, maar ze blijven alle maatschappelijke voorzieningen maar richting de markt-arena pushen. Momenteel spelen veel gemeenten serieus met de gedachte om een zakelijke huurprijs op te leggen aan al hun huurders. Sowieso volgt men in de meeste plaatsen al de trend om al het vastgoed af te stoten, aangezien zo’n aardse taak niet tot de harde kern van het moderne gemeentelijke bedrijf  behoort. Dus verkopen die handel – en eventueel terughuren. Maar eigenlijk moet een ieder dat maar zelf uitzoeken – sport, cultuur, maar ook voormalige ‘diensten’ (inmiddels concerns) als CWI en UWV – ze moeten het van lieverlee maar in de vrije sector uitzingen met hun hele rataplan. Slechts middels bestemmingsplannen faciliteert ‘Men’ (een zekere etherische entiteit) dan nog, bij de gratie gods.

postmoderne gruzelementen

foto
Men heeft werkelijk niet het flauwste idee wat de gevolgen inhouden voor o.a. de subsidies, maar kennelijk gaat men er vanuit dat degenen die dit lot treft er vast wel iets inventiefs op zullen vinden. In Amsterdam loopt wethouder Gehrels hardop te dromen van nieuwe musea op de zuidas, terwijl de kraters van wat ooit was het centrum hebben geruïneerd. Als een komeet schoot zij omhoog vanuit het Citymanagement… en de eerste instellingen staan reeds op straat. Zo gooit men niet alleen letterlijk maar ook figuurlijk de eigen glazen in, geheel vervuld van de wrede schoonheid van dit alles.

De infrastructuur voor culturele instellingen in Amsterdam is een groot probleem,” aldus Demeester. [..] De Appel is sinds 1992 gevestigd in de Nieuwe Spiegelstraat. Aanvankelijk kon het pand worden gehuurd voor een symbolisch bedrag, maar de huidige eigenaar vraagt een marktconforme huurprijs die voor de stichting te hoog is.”

Groeien en bloeien is er dus niet meer bij, in de eenentwintigste-eeuwse stad die mee wil tellen – plukken des te meer. In Leiden wil men dit boeiende survival-effect uiteraard ook zien te bereiken. En dus stelt men voor om de nonprofit-sector vast te laten wennen aan een zakelijke huurprijs die over maximaal vijf jaar in volle hevigheid over ons neer zal dalen. Als het aan het Leidse ‘concern’ ligt is het aftellen reeds begonnen. (Onderaan volgt een link naar de tekst van de inspraakreactie die wij als kleine podia hebben gestuurd *.) ‘Maar nu eerst’:

professionaliseren moet
foto
Het moet toch niet zo moeilijk zijn zich een voorstelling te maken van de kosten en baten van culturele instellingen? Hun steuntje in de rug kan op wonderlijke wijze variëren van minder dan 10.000 tot meer dan een miljoen – en waar dat geld voor bedoeld is is helaas lang niet altijd even inzichtelijk – maar vaak zou het programma niet kostendekkend kunnen draaien zonder een flinke aanslag te plegen op de portemonnee van de doelgroep (cursisten, kunstenaars, publiek). De rijksoverheid besloot reeds 1 bestuurlijke ronde geleden dat zij het cultuurbudget voor een belangrijk deel af ging wentelen op lagere overheden. Deze krompen echter in hun natuurlijke reflex op evenredige wijze ineen**, maar daaronder zit dus alleen nog ‘de bodem’. Als men nu ook nog de vaste lasten meermaals over de kop wil laten gaan, gaat het wel erg hard richting afgrond.

Binnen deze turbulente ontwikkelingen neemt popmuziek (waaronder ook lichte muziek als jazz en wereldmuziek wordt geschaard) een specifieke plaats in – geen andere tak van de sector zag zich bv. zo zeer genoodzaakt om zich in nieuwe huisvesting te steken. Vorig jaar stond er in de VK een interview met de twee auteurs van een knelpuntenrapport over de poppodia, wat voor mij aanleiding vormde om Tempelvrees te schrijven. Een van hen betoogde destijds dat er vaak verkeerde politieke beslissingen werden genomen, terwijl de ander naar voren bracht dat het blijven hangen in de vrijwilligerscultuur ook niet echt productief had uitgepakt. Vandaag werd een uitgebreid onderzoek*** gepresenteerd dat stelt dat beide oorzaken inderdaad spelen – en dat lijkt me heel plausibel.

Toch blijft het een belangrijke vraag in hoeverre je een culturele doelstelling met een zakelijke moet willen mengen. Voor je het weet heb je een Afdeling Vastgoed….

*Nanu, nanu! * (Wordt vervolgd.)


* Ga naar esnips.com en tik in als zoekterm ‘brief Stampod nav beleidskader vastgoed’
** Momenteel maakt de post Cultuur in Nederland vrijwel overal minder dan 1% van de begroting uit
*** Het (overdadig geïllustreerde) Grote Poppodium Onderzoek zelf is hier te vinden

foto 1 : De zogeheten gekraagde lemming (Dicrostonyx groenlandicus) pleegt niet collectief zelfmoord. Door een samenspel van roofdieren kan het aantal lemmingen enorm stijgen of dalen.
foto 2
: Eindelijk een arbo-conforme werkplek voor de nieuwe lichting cultureel werkers (de B-b-beurs…?)! 

andere delen in deze serie:
0. Requiem voor een referendum
1. de her-illegalisering van Vrijplaats Koppenhinksteeg
2. Modern strategisch muziekbeleid: het opofferen van de voorhoede
3. Creatief boekhouden of: hoe realiseer ik een dierbaar bouwproject
4. Afrekenen met het geitenwollen circuit